Gübre sübvansiyonu

, , Sende yorum yap

Türkiye Ziraat Odalari Birligi Gene! Sekreter Yardimcisi Saim Dag, 12-13 Subat 1993 tarihlerinde Ankara’da Gübre Sübvansiyonlarinin Gelecegi’nin tartisildigi toplanti için bir çalisma yapmis. Bu çalismadan yararlanarak sizlere Türkiye’deki Gübre Sübvansiyonu uygulamasi hakkinda özet bilgi verecegim.
Toplam Bitkisel Üretimin Üçte Biri Gübreye Bagli
Yapilan bir incelemeye göre, ülkemizde bitkisel üretimin üçte biri kullanilan gübrelerin etkisi ile elde edilmektedir. Buna göre yapilan bir hesapta 1993’te (1990 fiyatlariyla) kullanilacak gübrenin degeri 2 trilyon (sübvansiyon hariç) saglanacak ürünün degeri 20.7 trilyon TL olarak belirlenmistir. Sübvansiyon dahil gübre için harcanan 1 TL bir yilda 7 TL olarak geri dönmektedir. Görülüyor ki, tarimsal üretim ve çiftçi gelirlerinin artirilmasinda gübre çok önemli bir yere sahip bulunmaktadir.
Bununla birlikte, ülkemizde gübre kullanimi, alinan destek ve tesvik önlemleri sayesinde ilk üç plan döneminde hizli bir artis göstermis iken, destegin azaltilmasi sebebiyle daha sonraki yillar artis hizi yavaslamistir. Bugün tarimda kullanilan gübre miktarina baktigimizda, elde edilen söz konusu artislara ragmen oldukça düsük düzeyde kaldigimiz görülmektedir. Ülkemizde birim tanim arazisi için kullanilan gübre miktari dünya ve Asya ülkeleri ortalamasinin % 33 gerisinde kalirken, Avrupa ülkeleri ortalamasinin yaklasik dörtte biri kadardir.
AT Ülkelerinde Destegin Amaci Istikrar Bizde Üretimi Tesvik
Tarim kesimi, özellikleri geregi bütün ülkelerde desteklenmektedir. Ancak desteklemelerin sekli, seviyesi ülkelere göre degisebilmekte, özellikle gelismis ülkelerle gelismekte olan ülkeler arasinda önemli farklar bulunabilmektedir.
AT ülkelerinde devlet müdahalesi ve desteginin temel amaci tarimsal ürün fiyatlarinda ve çiftçi gelirlerinde belli bir istikrar saglamaya yönelik iken, ülkemiz gibi gelismekte olan ülkelerde müdahale öncelik üretim artisina verilmekte; buna göre A T’da müdahale yeri pazarlar iken, Türkiye gibi ülkelerde destekleme üretim sürecinden baslayip pazara kadar devam etmektedir.
Çünkü farkli sorunlar ve hedefler, farkli çözümler ve politikalari gerekli kilmaktadir. Bu sebeple gelismekte olan ülkelerde gübre sübvansiyonu uygulamasi çok yaygindir. Ülkemizde de bu anlayisin bir sonucu olarak baslangiçta kredi yoluyla, daha sonra sübvansiyonla günümüze kadar gübrede des*-tekleme devam etmis ve herhalde bir süre daha devam edecektir.
Sübvansiyon Nasil Uygulaniyor?
Gübre sübvansiyonu ülkemizde 1974 yilinda baslatilmis, devlet çiftçiye fiyat destegi ve ucuz gübre saglamak amaciyla dagitici kuruluslarin (Türkiye Zirai Donatim Kurumu ve Türkiye Seker Fabrikalari AS. ‘nin) görev zararlarini karsilamaya baslamistir. Uygulama bu sekliyle 1 Temmuz 1986 tarihine kadar devam etmistir. Bu tarihten itibaren 86/10715 sayili kararnameye göre gübrelerin yurtiçinde ve disindan tedariki, dagitimi ve desteklenmesi ile ilgili yeni bir sistem getirilmis gübrede fiyatlar, ithalat, ihracat ve dagitim serbestlestirilmistir. Bu kararnamenin getirdigi diger önemli bir degisiklik, çiftçiye ucuz fiyatla gübre temini amaciyla, görev zararini karsilama seklindeki sübvansiyon yerine, gübre çesidine göre degisen miktarlarda, gübre üreticisi ve dagiticilarina kilogram basina Destekleme ve Fiyat istikrar Fonu’ndan destekleme ödemeleri yapilmasi karari olmustur. Daha sonra 14.1.1988 tarihli ve 88/12518 sayili kararname 86/10715 sayili kararnameyi yürürlükten kaldirmis, ancak bu yeni kararla sadece dagitici kurutuslarin kapsami genislenmis. Gübrede sübvansiyon halen belirtilen kararnameye göre devam etmektedir.
Kararname uyarinca destekleme miktarlari, Tarim ve Köyisleri Bakanligimizin teklifleriyle Para Kre-di ve Koordinasyon Kurulu tarafindan tespit edilmektedir. Ancak bu konuya iliskin son karar Bakanlar Kurulu’nda alinmaktadir. Desteklemeler dagitici kuruluslarin verdikleri beyannamelere göre aylik dönemler itibariyle, Destekleme ve Fiyat Istikrar Fonu’ndan aktarilan kaynaklara dayali olarak T. C. Ziraat Bankasi’nca yapilmaktadir, ödemelerde gecikme olmasi sebebiyle Para Kredi ve Koordinasyon Kurulu ‘nca alinan bir karar sonucu 1.7.1992 tarihinden itibaren destekleme ödemelerinin zamaninda yapilmamasi halinde ödenmeyen kisim için aylik % 5 basit faiz tahakkuk ettirilmesine baslanilmistir.
Gübre sübvansiyonu tarim destekleme politikasinin bir aracidir. Halen girdi sübvansiyonlari içinde % 90’i asan bir oranla en büyük paya sahiptir. Gübre sübvansiyonu bir taraftan daha çok gübre kulla-nimi ile tarimsal üretimi artirirken, diger taraftan ürün maliyetlerinde % 15’e varan gübre masraflarinin daha fazla yükselmesini önleyici etki yaparak çiftçiye mali destek olmaktadir.
Gübre Fiyatlari ile Tüketim Arasindaki iliski
1963-1992 döneminde gübre tüketimi ile gübre fiyatlari ve sübvansiyon miktarlari arasindaki iliski, gübre sübvansiyonunun çiftçilere etkileri, çiftçilerin gübre kullanira kararlarina etkisi konusunda ilginç bir egilimi ortaya koymaktadir. Aslinda çiftçilerin gübre kullanim kararlarini sadece gübre fiyatlari ve sübvansiyonlarin miktarlari degil, bunlarin yaninda ürün fiyatlari, çiftçi gelirleri, ürûn-gübre fiyat pari-tesi, cincilerin egitim ve bilgi düzeyleri de etkileyebilir. 6 nedenle gübrede fiyat ve sübvansiyon ile tüketim iliskisini aramak üzere sadece bu bilgileri kapsayan tabloyu degerlendirip, sonuçlari ortaya ko-
yarken biraz ihtiyatli olmak gerekir. Fakat son otuz yillik dönemde fiyatlarin önemli ölçüde arttigi veya sübvansiyonunun azaldigi dönem veya yillarda çiftçiler daha az gübre kullandiklari kaba çizgilerle de olsa dikkati çekmektedir.
Kimyasal gübrelerde fiyat-sübvansiyon-tüketim iliskisi
Yillar Am. Nit(%26) Sabit | SÜBVANSIYON TUTARI | Ton Basina GübreTüketimi
Gübre fiyaflari Fiyat(*) Cari Sabit(**) Sübvansiyon (Bin ton)
(TL/KG) (TL/KG)) (MilyonTL ) ( MilyonTL) (Bin TL)(**) (B.B.M.)
1963 0,75 0.75 – – – 87
1964 0.75 0.74 – – – 104
1965 0.75 0.69 – – – 154
1966 0.75 0.65 – – – 197
1967 0.75 0.61 – – – 294
1968 0.65 0.51 – – – 404
1969 0.65 0.48 – – – 471
1970 0.75 0.51 – – – 430
1971 0.75 0.44 – – – 495
1972 1.17 0.59 – – – 647
1973 0.75 0.31 – – – 723
1974 2.25 0.72 1.131 1,131 1.83 617
1975 1.40 0.41 2,527 2,297 3.24 708
1976 1.40 0.35 3,433 2,703 2.36 1,144
1977 1.40 0.28 4.190 2,652 2.11 1,258
1978 1.40 0.19 11,538 4,788 3.24 1,432
1979 1.40 0.11 28,343 7,175 4.85 1,477
1980 7.50 0.29 38,349 4,668 4.02 1,165
1981 12.00 0.35 68,491 6,121 4.67 1.309
1982 12.00 0.27 70,013 4,997 3.45 1,450
1983 12.00 0.21 125,902 6,876 4.21 1,633
1984 27.00 0.31 162,687 5,846 3.64 1,604
1985 44.00 0.36 197,600 5,073 3.55 1,430
1986 52.00 0.34 240,142 4,866 3.20 1,520
1987 82.00 0.38 297,200 4,333 2.42 1,789
1988 158.00 0.43 473,500 4,102 2.54 1,617
1989 172.00 0.29 943,100 4,817 2.70 1.782
1990 363.00 0.40 1,317,824 4,396 2.31 1,900
1991 605.00 0.43 1,591,900 3.419 1.93 1,768
1992 930.00 0.41 2.426,500 3,217 1.79 1.795
(*) 1963 yili fiyatlari ile (**) 1974 yili fiyatlariile
Kaynak: 1974-1990 yik sübvansiyon degerleri; Gülfem DEMiR, II. Ulusal Gübre Kongresi Tebligler s. 656, diger bilgiler TZOB Kayitari.
1983’ten sonra fiyatlar yükselme egilimi, sübvansiyonlar düsme egilimi gösterince, gübre tüketi-minde artis çok yavas seyretmis. 1992’de gelinen noktaya göre, son dokuz yilda sadece % 10 artis elde edilebilmlstir: Aslinda 1990 yili hariç, son bes yilda gübre kullanimi sabit kalmistir: 1979’da ton basina sabit fiyatlarla 5.000TL ‘ye yaklasan sübvansiyon son bes yilda ortalama 2.255 TL seviyesinde verilmistir. Gübrede 1970’lerde % 70’lere varan sübvansiyon orani halen % 37 dolayindadir.
Gübre Sübvansiyonunu Sürdürme Zorunlulugu
Türkiye aftan talebi karsilamak, tarimda kendine yeterli bir ülke olma özelligini koruyabilmek, gida güvenligi veya “beslenme bagimsizligi”ni sürdürebilmek, ayrica çiftçi gelirlerini artirabilmek için, mevcut üretim potansiyelini degerlendirerek tarimsal üretim ve verimliligi artirmak zorundadir.
Bu amaci gerçeklestirmek üzere tarimda modernlesmenin tesviki, modern yöntem ve araçlarin daha yaygin kullanimi, gübre ve diger girdi tüketiminin artirilmasi gerekmektedir.
Modem girdi ve gübre kullaniminin artirilmasi ise yeterli destegin devamiyla dogrudan ilgilidir. Çünkü ülkemizde;
— Çiftçiler etkin ve güçlü teskilatlara sahip degildir,
— Çiftçi gelirleri çok düsüktür,
— Çiftçiinin satin alma gücü 1980’den sonra sürekli azalmistir,
— Bu dönemde ürûn-girdi fiyat pariteleri bozulmustur,
— Büyük çogunlugu mali imkânlari kisitli küçük aile isletmelerinden olusan tarim sektörümüzde modern girdilerin kullanimini özendirmek, devletin bu girdilere sübvansiyon vermesi ile mümkündür.
Bir baska deyisle, devlet desteginin gübre tüketiminde önemli etkisi vardir. Destekleme kalkarsa veya azalmaya devam ederse, bunun sonucu olarak gübre fiyatlarinin artisi gübre tüketiminin artirilmasini engelleyebilir. Hatta çiftçiyi daha az gübre kullanmaya yöneltebilir.

 

Sende yorum yap