GSMH HESAPLARINDA KALKINMA HIZI NEDEN DÜŞTÜ?

, , Sende yorum yap

Devlet istatistik Enstitüsü, ekonominin alti aylik, dokuz aylik ve oniki aylik gelismelerini degerlendirerek üç milli gelir tahmini yapar. Birinci tahmin, 1988 yilinin alti aylik verilerine dayali olarak Agustos ayinda yapilmisti. Ikinci tahmin 1988 yilinin son günü yayinlandi.
Ikinci Tahmin Geç Yayinlandi
Ikinci tahminin normal olarak Kasim ayi içinde yayinlanmasi gerekiyordu. Anlasildigi kadari ile ikinci tahminde kalkinma hizinin düsük çikmasi, açiklamanin geciktirilmesine neden oldu.
Bütçe müzakerelerinin ilk tahmine dayali olarak tamamlanmasi beklendi. Bütçe müzakereleri tamamlaninca da tahmin açiklandi.
Üçüncü ve son tahmin Mart ayi basinda açiklanacaktir.
Iki Tahmin Arasindaki Fark Nedir?
DIE, Milli gelir tahminlerini esas itibariyle “cari fiyatlarla” yapar. Cari fiyatlarla yapilan iki tahminin rakamlari asagida verilmektedir:
1988 YILI GAYRISAFI MILLI HASILA (Cari Fiyatlarla Milyar TL.)
Birinci Ikinci Birinci Ikinci
Tahmin Tahmin Hiz (%) Hiz (%)
Tarim 15.921 15.958 63.4 63.7
Sanayi 34.525 34.119 84.1 81.9
– Madencilik ve Tas ocakçiligi 1.481 1.606 34.1 45.4
– imalat Sanayii 28.507 28.000 87.9 84.5
– Elektrik, Gaz, Su 4.536 4.512 83.2 82.1
insaat Sanayi 3.965 4.054 67.1 70.8
Toptan ve Perakende Ticaret 17.383 17.508 72.4 73.5
Ulastirma ve Haberlesme 9.340 9.580 67.4 71.6
Mali Müesseseler 2.677 2.996 56.0 74.6
Konut Sahipligi 4.226 4.316 74.3 77.9
Serbest Meslek ve Hizmetler 5.567 5.589 74.0 74.6
Devlet Hizmetleri 5.316 5.322 65.2 65.3
GSMH (Alici Fiyatlariyla) 100.776 100.386 72.6 71.9
Yukaridaki rakamlarda görülmektedir ki, iki tahminde de toplam GSMH rakami birbirine benzemektedir. Birinci tahminde 100.7 trilyon lira, ikinci tahminde 100.3 trilyon liradir.
Ayni sekilde cari fiyatlarla ekonomi birinci tahminde % 72.6 gelismis görülürken, ikinci tahminde cari fiyatlarla gelisme hizi % 71.9 oranindadir.
Kesimlerin cari fiyatlarla gelir tahminlerinde, imalat sanayii gelirinde ufak bir gerileme görülmekte ise de bu % 2 gibi ihmal edilecek boyuttadir.
O halde, acaba ne oldu da Gelisme Hizi % 7.2’den % 5.2’ye düstü?
Sabit Fiyatlara Dönüsünce Rakamlar Ne Oluyor?
DIE, cari fiyatlarla hesaplanan GSMH’yi sabit fiyatlara dönüstürmek için, her faaliyet kolu için farkli bir “deflatör” (fiyat artis orani) kullanir.
Deflatör kullanilarak DiE’nin sabit fiyatlara dönüstürdügü birinci ve ikinci GSMH tahmin rakamlari ve oranlari söyledir:
1988 YILI GAYRISAFI MILLI HASILA (Sabit Fiyatlarla Milyon TL.)
Birinci Ikinci Birinci Ikinci
Tahmin Tahmin Hiz (%) Hiz (%)
Tarim 61.516 61.689 6.0 6.2
Sanayi 93.995 91.179 8.8 5.5
– Madencilik ve Tas ocakçiligi 4.961 5.022 -8.4 -7.2
– imalat Sanayii 80.480 77.590 10.0 6.0
– Elektrik, Gaz, Su 0.554 8.566 9.8 9.9
insaat Sanayi 16.987 16.888 4.9 4.2
Toptan ve Perakende Ticaret 48.406 47.565 8.8 6.8
Ulastirma ve Haberlesme 27.069 26.607 5.5 3.7
Mali Müesseseler 8.802 8.856 4.5 5.1
Konut Sahipligi 14.410 14.406 4.3 4.2
Serbest Meslek ve Hizmetler 16.336 16.090 7.2 5.6
Devlet Hizmetleri 29.252 29.001 8.4 7.4
GSMH (Alici Fiyatlariyla) 321.191 315.417 7.2 5.2
Oeflatör (Fiyat Artis Oranlari) Nasil Tesbit Edilmistir?
Birinci tahminde % 7.2 kalkinma hizi hesaplanirken kullanilan deflatör ortalamasi % 61.0 idi. ikinci tahminde % 5.2 kalkinma hizi hesaplanirken def-atör ortalamasi (fiyat artis orani) % 63.4’e yükselmistir
GSMM hesaplarinda sektörlerin sabit fiyatla gelisme hizlarinin hesabinda farkil deflatörler kullanilir.
Örnegin, “imalat sanayii”nin gayri safi hasilasi, cari fiyatlarla, ikinci tahminde sadece % 1.8 oraninda düsürülmüs. Fakat sabit fiyatlarla düsme orani % 3.7 olmustur. Bunun nedeni sudur: Birinci tahmin sirasinda imalat sanayiinde deflatör (fiyat artisi orani) % 70.8 iken, ikinci tahminde deflatör % 73.8 olarak kullanilmistir.
Deflatör Tesbitindeki Tehlike
DIE sorumlularinin en ciddi sorumlulugu bu “deflatör teshilinde” ortaya çikar. “Altin degil ki, terazi ile ölcülebilsin…” Degisik varsayimlara göre fiyat artisini tesbit edeceksin.
Fiyatlar % 61.0 artti dersen, ayni cari rakamlarla, sabit kalkinma hizi % 7.2 oluyor.
Fiyatlar % 63.4 artti dersen, ayni cari rakamlarla, sabit kalkinma hizi % 5.2’ye düsüyor.
Iste bunun içindir ki, Türkiye’de enflasyonun % 70’lerde % 80’lerde dolastigi dönemlerde kalkinma hizi rakamlarina güvenmek mümkün olamiyor.
Ciddi Süpheler
DIE tarafindan “deflatörün hatali kullanimina iliskin süphelere” ek daha baska “süpheler” de vardir.
Örnegin, imalat sanayiinin gelisme rakamlarina iliskin süphelere deginelim.
Istanbul Sanayi Odasfnin bulgularina göre, imalat sanayii ilk üç ayda % (+ 16), ikinci üç ayda % (+ 16), üçüncü ayda % (- 5.6) gelisti. Dördüncü üç ayda muhtemelen % (- 6.0) gelisecek.
DIE uzmanlari diyelim ki bu rakamlari kullaniyor ve ilk alti aylik tahmini yaparken, birinci ve ikinci üç aylik rakamlari (% 16 ile % 1.6) toplayip, yilin tamami için tahmin yapiyor.
Ikinci tahminde, alti aylik bulgudan, üçüncü üç aylik % (- 5.6)yi çikararak yillik tahmini düzeltiyor.
Halbuki son tahminde dördüncü üç aylik (tahmini – 6.0) düsmenin de dikkate alinmasi gerekecek.
Bu hesaplama metodu nedeniyle, üçüncü tahminde “sanayi kesiminin gayri-safi hasilasinin” beklenmeyecek ölçüde gerilemesi sözkonusu olabilir. Bu gerileme ticaret, ulastirma ve hizmet gelirlerini de düsürür ve kalkinma hizi % 3’ler dolayina iner.
Örnegin, “devlet hizmetleri”nin gelisme rakamlarina iliskin süpheye deginelim.
Devlet hizmetleri denilen rakam “devletten para alan görevlilerin yaptiklari hizmetleri kapsar”. Açik anlatimiyla devletten para alanlarin sayisi artar ise, veya devlet görevlileri eskiden daha fazla çalisir hizmet verir ise bu rakam büyür.
Son bir yilda devletin istihdaminda artis yok. Devlet müstahdeminin hizmetinde artis yok. O halde sabit fiyatlarla Devlet Hizmetleri Gayrisafi Hasilasi nasil olur da % 8.4 oraninda artabilir?
Birinci tahmin açiklandiktan sonra da bu süpheyi, bu sütunda sergilemistik, ikinci tahminde artis % 5.78’e düsürülmüs. Gene de abartmali bir orandir. Üçüncü tahminde bu oran da gerçege yaklastirilir ise, GSMH kalkinma hizi rakami asagiya iner.
Uyari
Enflasyonun bu kadar yüksek oldugu dönemde kalkinma hizini belirlemenin güçlügü ortadadir. Onun için açiklanan rakamlari “ihtiyatla” karsilamakta yarar vardir.
p>

 

Sende yorum yap