Fiyatların düşmesi için bir neden yok

, , Sende yorum yap

Fiyatlar “rica ile” düsmez. Ekonomi politikalarinda ciddi degisimler enflasyonun kontrol altina alinmasina imkân verir. Hiçbir sey yapmadan “fiyatlardaki inis çikislari” degerlendirip, ahkâm kesmek vakit kaybindan baska ise yaramaz.
Tartismalari unutup, Devlet Istatistik Enstitüsü’nün yayinladigi rakamlara bakalim. Rakamlari yorumlayalim.
Toptan Esya Fiyatlari Endeksi’ndeki (TEFE) degisimleri degisik sekillerde yorumlamak mümkündür: (1) Aylik degisim, (2) Geçmis yilin ayni ayina göre 12 aylik degisim, (3) Geçmis yi-
lin aralik ayina göre geçen süredeki degisim, (4) Son 12 aylik ortalama degisim.
Kisa dönemli degisim oranlari, konjonktürün yönünü gösterir. Esas olan 12 aylik ortalama degisim oranlaridir.
DIE tarafindan yayinlanan son bilgiler mart ayi fiyat degisim oranlan bir önceki yilin aralik ayina göre 1998 yilinin ilk üç ayindaki kamuya ait TEFE endeksi sirasiyla yüzde 2.4, yüzde 3.2 ve yüzde 4 degisime isaret etf-mektedir. Bu oranlar geçmis yillarin ayni aylarina ait oranlarin çok altindadir.
Bir önceki yilin aralik ayina göre degisim (%)
Yil Ocak Subat Mart
Toplam
1995 10.2 18.1 24.6
1996 9.8 16.2 24.3
1997 5.6 12.2 19.0
1998 6.5 11.4 15.9
Kamu
1995 7:0 13.4 16.6
1996 14.5 20.0 31.5
1997 7.0 12.3 15.0
1998 2.4 3.2 4.4
Özel
1995 11.2 19.5 27.0
1996 8.5 15.2 22.4
1997 5.2 12.1 20.1
1998 7.8 13.9 19.4
12 aylik ort. göre degisim (%)
Yil Ocak Subat Mart
Toplam
1996 81.0 76.1 72.1
1997 76.9 7.8.0 78.7
1998 83.2 84.1 84.8
Kamu
1996 71.4 66.1 62.5
1997 84.1 86.4 86.5
1998 85.7 85.1 85.0
Özel
1996 83.9 79.2 74.9
1997 74.8 75.6 76.5
1998 82.4 83.8 84.7
Ancak unutmamak gerekir. Kamu kesiminde fiyatlar büyük ölçüde “emir ve kumanda” altinda ayarlanir. Hükümet yilbasindan bu yana fiyatlan yük-seltmemeye özen göstermektedir.
Acaba hükümetin son 3 ayda gösterdigi özene ve son 3 ayda kamu mallari fiyat artislarindaki önemli yavaslamaya ragmen, 12 aylik ortalama fiyat artislari ne olmustur?
Çünkü, esas gösterge budur. Kamu 3 ay frene basar ama, 5 ay, 7 ay basamaz. 12 aylik ortalama alindiginda, belli aylardaki fiyat gerilemesinin frene basmaktan mi, yoksa gerçekten fiyat düsmesinden mi kaynaklandigi açiklikla görülür.
12 aylik ortalama fiyat artis oranlarina bakiyoruz, 1998 yilinin ilk üç ayinda kamu kesimi için artis oranlari sirasiyla yüzde 85.7, yüzde 85.1 ve yüzde 85.0. Ayni üç ay için özel sektör fiyat artis oranlarina bakiyoruz: Sirasiyla yüzde 85.7, yüzde 85.1 ve yüzde 85.0. Demek ki, 12 aylik ortalama alindiginda, kamu kesimindeki fiyat artislari 1998 yilinip ocak, subat ve mart aylarinda özel sektördeki artislarin üzerinde kalmistir. Demek ki, 1998 yilinin ilk 3 ayinda fiyatlarda frene basmak, 12 aylik dönemdeki artis yükünü hafif-letememistir.
Simdi gelelim bir baska göstergeye: Acaba özel sektör, özellikle sanayi kesiminde, girdi fiyatlari artmadigi halde, sadece kari sisirerek mi fiyatlari artirmaktadir.
Toptan Esya Fiyatlari Endeksi degisim oranlari (%)
T.Toplam K.Kamu Ö.Özel
Bir önceki yilin aralik On iki aylik ortalamalara ayina göre degisim oranlari göre degisim oranlari
Sektörler ve alt sektörler (1998 Mart/1997 Aralik)
(01.04.1997-31.03.1998) (01.04.1996-31.03.1997)
T K Ö T K Ö
imalat san. 10.3 2.2 13.4 82.9 91.4 80.1
Gida-içecek 13.2 5.8 14.7 93.7 91.7 94.1
Tütün 0.0 0.0 – 110.2 110.2 –
Tekstil 11.1 0.5 11.8 72.3 80.5 71.9
Giyim 10.5 0.0 10.8 77.0 83.8 76.8
Deri mam. 10.8 2.0 13.4 76.7 74.7 77.3
Agaç-mantar. 9.2 11.4 8.7 63.8 56.1 65.8
Kâgit ve ürünleri 14.6 8.3 17.0 70.8 66.6 72.4
Basin ve yayim 27.6 0.0 33.4 63.6 56.7 65.0
Kok kömürü, petrol 0.2 -0.1 1.1 95.3 94.9 96.9
Kimyasal mad. 7.2 4.3 7.9 77.5 74.2 78.4
Plastik-kauçuk 14.8 – 14.8 69.0 – 69.0
Metalik olmayan ürün. 16.1 6.3 17.0 83.0 76.6 83.7
Ana metal 7.5 7.4 7.5 87.1 86.0 88.0
Metal esya 17.5 20.0 17.5 80.1 102.6 80.0,
Makine-teçh. 13.1 2.4 13.2 70.4 66.0 70.4:
Büromak. 13.1 – 13.1 56.7 – 56.7′
Elektrikli mak. 15.6 15.0 15.6 70.1 44.8 71.0
iletisim teçh. 17.5 – 17.5 57.5 – 57.5
Tibbi-optikalet. 24.3 13.9 24.9 81.8 39.0 85.4
Motorlu kara tasiti 16.2 – 16.2 75.5 – 75.5
Diger ulasim araci 25.1 – 25.1 76.4 – 76.4
Mobilya imi. 13.1 – 13.1 66.2 – 66.2
Elektrik, gaz ve su 18.8 18.8 – 66.9 66.9 –
Tarim, avcilik, ormancilik ve
balikçilik 30.6 – 30.6 93,8 – 93.8
Madencilik ve tasocakçiligi 2.5 -1.9 14.5 68.6 68.6 68.6
Genel 15.9 4,4 19.4 84.8 85.0 84.7
Bu konuda açikliga kavusmak için de kullanilacak tabloyu DIE hazirla-makta ve yayinlamaktadir.
Bir önceki yilin aralik ayina göre TEFE endeksindeki 3 aylik toplam artis yüzde 15.9’dur. Özel sektörün fiyatlarda yüzde 19.4, kamu fiyatlarinda yüzde 4.4 artis dikkati çekmektedir.
Önemli olan bu toplam artislarin arkasindaki madde bazindaki artislar ile madde bazinda 12 aylik ortalama fiyat artislaridir.
1998 yilinin ilk 3 ayinda kamu kesimi elektrik, gaz ve suyu yüzde 18.8 oraninda artirmistir. Diger fiyatlarda frene basmistir.
Fakat 12 aylik ortalama fiyatlar incelendiginde görülmektedir ki, madde bazinda kamu sektörünün fiyat ayarlamalari özel sektörün fiyat artislarinin üzerindedir. Ortalama olarak 12 ayda kamu fiyatlarindaki artis yüzde 85.0 iken, özel sektör fiyatlanndaki artis yüzde 84.7’dir.
Ekonomi bir bütündür. Eger serbest piyasa ekonomisi, tam rekabet var ise, piyasaya giris çikis serbest ise tekel, oligopol, kartel söz konusu degil ise, fiyatlar arz talebe göre olusur. Kamu kuruluslar zarar etmeden genel fiyat çizgisinin altina inemez.

 

Sende yorum yap