Fiyatları “Özel sektör” mü artırıyor

, , Sende yorum yap

1998 yilinda TEFE (Toptan esya fiyatlan endeksi), aralik/aralik aylan arasinda yüzde 54.3 artis gösterdi.
DIE (Devlet Istatistik Enstitüsü) TEFE endeksinin içinde devlet özel sektör mallarindaki fiyat artislarini ayri ayri izliyor. 1998 yilinda devlet fiyatlari yüzde 35.6 oraninda artarken, özel sektör fiyat artisi yüzde 60.1 olarak geçerlesti.
Türkiye’de enflasyonu TEFE’nin aralik/aralik artisina dayali olarak ölçen politikacilar, yüzde 54.3 ola-
rak ilan ettikleri 1998 enflasyon rakaminin olusumunda devlet ve özel sektör fiyat artislari arasindaki bu çarpici farkin, özel sektörün fiyatlan ölçüsüzce artirmasindan kaynaklandigini ileri sürmektedir.
Acaba gerçek nedir?
Gerçegi arastirmak için önce DIE’nin TEFE endeksindeki iki farkli hesaplama arasindaki farki görelim. TEFE’deki endeks sayilari kullanilarak:
(1) Aralik/aralik aylan arasindaki fiyat artisi 1998 yilinda yüzde 54.3 olarak belirlenmistir.
(2) 1998 yilinin 12 aylik (yillik) ortalama toptan esya fiyatlari artis orani ise yüzde 71.8’dir.
Büyük enflasyon dönemleri sonunda yillik ortalama artis orani, aralik/aralik artis oraninin üzerine çikmaktadir. 1994 yilindaki büyük fiyat artisindan ve 1997 yilindaki büyük artistan sonra böyle olmustur. Fark yüzde 30’un üzerine çikmistir. Diger yillarda, ortalama artis, aralik/aralik artisinin da altinda seyretmektedir.
TEFE yillik fiyat artisi endeksleri arasindaki fark
Ortalama Aralik/Aralik Fark (%)
1998 71.8 54.3 + 32.2
1997 81.8 91.0 -11.2
1996 75.9 84.9 -11.8
1995 86.0 65.6 + 31.1
TEFE (Toptan esya fiyatlan) endeksinin içinde devlet sektörünün fiyatlarinin payi yüzde 23.17, özel sektör fiyatlarinin agirligi yüzde 76.83’dür.
Normal yillarda (Türkiye’de normal yil demek, enflasyonun yüzde 70’lerde dolandigi yil demektir. Enflasyon yüzde 100’lere yaklasinca buna anormal yil diyoruz), evet normal yillarda devlet fiyatlan özel kesim fiyatlarinin üzerinde artar.
Hizli enflasyon yillarini takip eden dönemlerde (1994 yilini takip eden 1995 yilinda ve 1997 yilini takip eden 1998 yilinda. Kamu kesimi zamlarda frene bastigindan, devlet fiyatlarindaki artis özel sektör fiyatlannin gerisinde kalir.
Fakat uzun dönemde, Türkiye’de devlet fiyatlan ile özel sektör fiyatlari birbirine uyum gösterir. Genelde, devlet fiyatlan daha fazla artirir.
TEFE’de devlet ve özel sektör fiyat artis oranlan Aralik/aralik aylan artis oranlan ve fark
Toplam Devlet Özel Devlet Farki (%)
1998 54.3 35.6 60.1 -68.8
1997 91.6 97.5 89.0 + 9.5
1996 84.9 101.4 80.5 + 25.9
1995 65.6 48.5 70.9 -46.1

TEFE’de devlet ve özel sektör fiyat artis oranlan yillik (12 aylik) artis oranlan ve fark
Toplam Devlet Özel Devlet farki (%)
1998 71.8 58.4 75.9 – 29.9
1997 81.8 85.5 80.3 + 6.4
1996 75.9 81.9 74.2 + 10.3
1995 86.0 76.3 88.8 -16.3
1998 yilinin özelligi yardir:
1) Türkiye’de devlet, kamunun ürettigi mallann fiyatini artirmada frene basti.
2) Delvetin ürettigi mallar genelde “emtia” (temel mal) niteligini tasiyor. 1998 yilinda bunlarin fiyati
geriledi. (Örnegin petrol ve madenler).
3) Genel olarak toptan esya endeksine giren tüm mallarin dünya fiyatinda 1998 yilinda gerileme oldu. (Bu nedenle TEFE endeksi ile TÜFE endeksi arasindaki fark açildi.)
Yillik ortalama fiyatlari arasindaki fark artislari

TÜFE TEFE Fark (%)
1997 85.7 81.8 + 4.5
1996 80.4 75.9 + 5.9
1995 89.1 86.0 + 3.6
Aralik/aralik arasindaki fiyat artislari farki
TÜFE TEFE Fark (%)
1997 99.1 91.0 + 8.9
1996 79.8 84.9 -6.3
1995 76.0 65.6 + 15.8
Toptan esyada
Ne olursa olsun 1997 yilinda özel sektör fiyatlari yüzde 60.1 oraninda artarken, devlet fiyatlarinin yüzde 35.6 oraninda artmasi akil karistirmaktadir. Acaba hangi mallarda böyle bir fark dogmustur?
Bunun için yazinin altinda bir büyük tablo veriyorum. Bu tablo 1998 Aralik ayi fiyatlari ile 1997 yili Aralik ayi fiyatlari arasindaki artis oranlarini göstermektedir. Ayrica her sektörün fiyat endeksindeki agirligi ile devlet ve özel kesimin sektörlerin fiyatlarinin olusumundaki agirligi da tabloda görülmektedir.
• Maden ve tasocakçiliginda, özel sektör fiyatlari yüzde 52.0 artarken, devlet frene basmis, fiyattan yüzde 27.5 artirmis.
• Anerji de devlet tek basina fiyati yüzde 69.9 olarak artirmis.
• Esas önemli olan imalat sanayii sektörü. Burada özel sektör fiyattan yüzde 53.6 artirirken, devlet fiyatlari yüzde 29.8 artmis.
Acaba özel sektör, imalat sanayiinde hangi mallarda devletin üzerinde fiyat vermis.
Bunun için tabloyu dikkatli biçimde, kalem kalem incelemekte yarar vardir.
Devlet sektöründe, özel sektörden daha az fiyat artisi gerçeklesen üretim kollan sadece ve sadece, (1) tekstil, (2) deri, (3) kok kömürü, (4) kimyasal maddeler, (5) ana metal sanayii (6) metal esya sanayii, (7) elektrikli makineler, (8) makine ve teçhizat dallaridir.
Devlet sektöründe özel kesimin üzerine çikan fiyatlar ise (1) gida, (2) giyim, (3) agaç, (4) kâgit, (5) basin ve yayin, (6) tibbi aletler dallarindadir.
1997 yilinda Merkez Bankasi’nin döviz kuru sepeti yüzde 71.4 oraninda artti. Toptan ticaret yapanlar yüzde 120 veya yüzde 150 maliyet ile kredi kullandi. Çalisanlarin ücreti yüzde 80 ile yüzde 90 dolayinda artti.
Böyle bir ortamda imalat sanayiinde devletin yüzde 27.5’lik fiyat artisi mi akilcidir, yoksa özel sektörün yüzde 52.0’lik artisi mi?
Acaba toptan fiyatlarini 1998 yilinda yüzde 52.0 oraninda artiran özel sektör mü kazançli çikmis, yoksa fiyatlanni yüzde 27.5 artisla frenleyen devlet mi zarar etmistir?
Unutulmasin, devlet keseden yiyemez. Bir yilin za-ran öbür yila zam ve enflasyon olarak aktarilir.
TEFE-Toptan esya fiyatlari endeksi 1998 yili
Aralik/aralik devlet ve özel sektör fiyatlan artis orani sektörler ile
devlet ve özel kesimin endeksteki agirligi
Fiyat Artislari Sektör agirliklari
Toplam Devlet Özel Toplam Devlet Özel
Genel 54.3 35.6 60.1 100.0 23.17 76.83
Tanm, avcilik, ormancilik ve balikçilik 71.9 – 71.9 22.22 . 28.92
Tanm, avcilik 71.0 – 71.0 . .. .
Ormancilik, tomrukçuluk 93.2 – 93.2
Balikçilik, balik üretme çiftlikleri 80.0 – 80.0
Madencilik ve tasocakçiligi 34.0 27.5 52.0 2.47 7.77 0.88
Maden kömürü, linyit ve turba çikarimi 52.1 52.3 51.6 – – –
Hampetrol ve dogalgaz çikarimi -22.7 – 23.0 -19.0
Metal cevheri madenciligi 73.9 62.9 106.9
Tasocakçiligi ve diger madenler 45.3 33.7 50.1
Imalat sanayi sektörü 47.1 29.8 53.6 71.12 74.15 70.12
Gida ürünleri ve içecek imalati 55.9 64.0 54.1
Tütün ürünleri imalati 41.2 41.2 –
Tekstil ürünleri imalati 42.9 37.3 43.2
Giyim esyasi imalati 75.0 90.3 74.6
Deri mamul imalata ve hizmetleri 52.9 11.4 65.4
Agaç ve mantar ürünleri imalata 36.8 48.7 33.8
Kâgit ve kâgit ürünleri imalab 48.3 58.5 44.5
Basin ve yayim 66.3 120.5 55.0
Kok kömürü, rafine edilmis petrol ürünleri 20.2 13.1 43.7
Kimyasal madde ürünleri imalat 52.3 28.7 57.9
Plastik ve kauçuk ürünleri imalati 47.1 – 47.1
Metalik olmayan diger mineral ürün im. 58.8 31.4 61.4
Ana metal sanayi 37.2 26.5 27.8
Metal esya sanayi (makine ve teç. hariç) 52.5 40.0 52.5
Makine ve teçhizat imalati 55.9 42.7 56.0
Büro makineleri imalati 59.7 – 59.7
Elektrikli makine ve cihazlan imalati 64.8 53.2 65.1
Iletisim teçhizata imalata 57.8 – 57.8
Tibbi, hassas ve optik aletler imalab 71.0 86.7 70.0
Motorlu kara tasita, römork, yan romim 59.9 – 59.9
Diger ulasim araçlannin imalata 74.4 – 74.4
Mobilya imalata 64.7 – 64.7
Elektrik, gaz ve su 69.9 69.9 – 4.19 18.08 –
Elektrik, gaz üretimi ve dagitimi 66.1 66.1 – – – –
Suyun toplanmasi, anbmi ve dagibmi 87.1 87.1 –

 

Sende yorum yap