Enflasyona duyarsız toplum istikrarsız hükümetlere de tepki göstermez

, , Sende yorum yap

Enflasyon Türkiye’de tüm deger yargilarini yok etti. Toplum “duyarsiz” hale geldi. DÜNYA’nin dünkü sayisinda Zuhal Özoktay Dogan’in bir arastirmasi yayinlandi. Bu yazida Türkiye’nin 28 yildir giderek tirmanan bir enflasyon içinde yasadigi anlatiliyordu.
Önemli olan su:
• Enflasyonun yüksek oldugundan herkes söze-diyor da; kimse enflasyonun asagi çekilmesi için bir tepki göstermiyor.
• Hükümetler enflasyonu asagiya çekecek tedbirleri almiyor.
• Toplumda enflasyonun bir yil bes yil, on yil sonra, açik anlatimiyla belli bir süre sonunda asagi çekilecegine ait bir inanç, bir bekleyis de yok.
• Kapilmisiz bahtimizin rüzgârina, sürüklenip gidiyoruz.
***
Genelde yaz aylarinda daha az artan fiyatlar bu yil beklenenin üzerinde artisini sürdürüyor. Yillik ortalama fiyat artislari tüketici fiyatlarinda yüzde 30.8 oraninda, toptan esya fiyatlarinda yüzde 70.3 oraninda dolaniyor.
Halbuki kalkinmakta olan ülkelerde 1996 yilinda beklenen ortalama fiyat artisi yüzde 12.6 oraninda. Gelecek yil bu oran yüzde 9.8’e düsecek.
Komünizmden pazar ekonomisine geçis sarsintisi yasayan, ekonomileri allak bullak olan eski sosyalist ülkelerde bile 1996 yilinda ortalama fiyat artislarinin yüzde 38.2’ler dolayinda kalmasi bekleniyor. Sanayilesmis ülkelerde enflasyon yüzde 2’ler dolayinda.
IMF kaynaklarina göre dünyada enflasyon (gerçeklesme ve bekleyisler)
1994 1995 1996 1997
Sanayilesmis
ülkeler 2.3 2.4 2.3 2.5
Kalkinmaktaolan
ülkeler 48.0 19.9 12.6 9.8
Ortadoguve
Avrupa 32.0 33.1 23.8 20.9
Türkiye 106.3 93.6 80.3 –
Geçis dönemindeki ‘
ülkeler 264.8 128.2 38.2 13.6
(Eski sosyalist ülkeler)

Dünyada böyle bir gelisme varken, Türkiye 1996 yilini yüzde 80 enflasyon ile bitirirse basarili bir yil geçirmis olacak. 1997 yili için tam bir belirsizlik var. Ama “ümit yok”. Böyle bir sey olur mu?
***
Bizde enflasyonun neden tirmandigi ortada (1) Ekonomi politikalarinda istikrar yok, ekonominin sahibi yok. (2) Bütçe açiklari, kamunun finansman açigi, kamunun savurganligi, arz talep dengesini alt üst ediyor. (4) Türkiye sinirli kaynaklarini rasyonel kullanimini saglayacak sistemi kurup isletemedi. Kaynaklarin verimsiz alanlara tahsisi, ve kaynak kaybi sürüp gidiyor. ***
Acaba 1990’li yillarin basindan bu yana diger ülkeler enflasyonu asagi çekmekte nasil basarili olabildi? Ne oldu da o ülkelerde enflasyon devamli asagiya indi?
Tugrul Belli, Turkish Bank’in Ekonomik Rapor isimli aylik yayininda “Enflasyon Öldü mü?” basligi altinda gelismekte olan ülkelerde enflasyonu asagi çeken nedenleri siralamis. Bakiniz bunlar neler?
1. Teknoloji ve istihdam talebindeki degisim. Teknolojinin gelismesiyle birlikte üretim birimleri küçülmeye ve esneklik kazanmaya basladi. Bu durum istihdamin seklini de degistirdi. Artik birçok Bati ülkesinde is ya part-time, ya geçici, ya da sözlesmeli. En esnek istihdam piyasasina sahip olan Amerika’da son yillarda issizlik oranindaki keskin düsüse ragmen, saat basina isçilik ücretlerinde hiçbir artis olmamasi esnek bir is piyasasinin enflasyonu tahrik edici olmadiginin en iyi göstergelerinden biri.
2. Bati’daki is piyasasinda görülen diger önemli bir gelisme de sendikalarin gücünü iyiden iyiye yitirmis olmalari. Toplam isgücü içerisindeki sendika üyeligi orani örnegin ingiltere’de 1979’da yüzde 52 iken, bugün yüzde 35’e düsmüs durumda. Üyeligin azalmasindan daha da önemlisi sendikalar güçlerini de kaybetmis durumdalar. Bu güç kaybinda Reagan’in 1981’de bütün hava kontrolörlerini isten çikarmasi ve Thatcher’in 1984’te kömür madencilerinin grevini kirmasi dönüm noktalari sayilabilir.
3. Rekabetçi piyasalardan uzak devletin kollari arasinda yasayan kamu sirketlerinin özellestirile-rek tekelci konumlarini kaybetmesi ve bu sirketlerde büyük isçi çikarimlari yapilmasi Bati’daki isgücü piyasasinin yumusamasinda etkili olan bir diger faktör.
4. Özellikle Uzakdogu ekonomilerinin son derece rekabetçi fiyatlarla Bati pazarlarini zorlamalari ve dolayisiyla birçok üründe Bati’daki üreticilerin fiyatlari eskiden oldugu gibi istedikleri gibi belirle-yememeleri enflasyonun azalmasinin bir baska sebebi olarak gösteriliyor.
5. Iletisim devrimi özellikle servis sektöründeki üretimi küçük ve bagimsiz ünetilere bölerek, pazarlari küresellestirerek, rakip ürünlerin daha çabuk taninmasini saglayarak ve hammadde tekelci ortamlarin kirilmasina katkida bulunuyor.
6. Ayni zamanda tüketici olan çalisanlarin maas artisi ve yasamboyu is garantisi ellerinden alindigi için harcamalarinda ve dolayisiyla bir ürünün fiyatindaki degisiklik konusunda daha duyarli hale gelmeleri ve bir anlamda çalisan olarak kaybettikleri güçlerini tüketici olarak geri almalari enflasyonun gerilemesini etkiliyor.
Tugrul Belli’nin siraladigi enflasyonu asagi çeken alti önemli etken bunlar.
Bir yanda Istikrarsiz hükümetler nedeniyle sahipsiz kalan ekonomi, giderek artan bütçe ve kamu finansman açiklari ve kötü kaynak kullanimi öte yanda yukarida anlatilan gelismelerden uzak, bu gelismelerden habersiz bir topluma sahip Türkiye’de enflasyon düser mi, ne zaman düser? Ben bilemiyorum. Ben ümidimi yitirdim. Ancaakkk.,,Ortada bir gerçek var… Kendini ezen, fakirlestiren, umutsuzluga sevkeden enflasyona tepki göstermeyen bir toplum, politik istikrarsizliga tepki gösterir mi? O ülkede politikacilar halktan korkar, halkin tepkisinden çekinir mi?
Herhalde çogunlugun davranisi dogrudur. Herhalde toplum dogru olani yapiyordur. Toplumdan farkli degerlendirmeler içinde olduguma göre ben bu toplumun disinda kaldim. Veya toplum beni disari atti…

 

Sende yorum yap