EKONOMİ (GENE) STOK İÇİN ÇALIŞMIŞ GÖRÜNÜMÜNDE

, , Sende yorum yap

EKONOMİ (GENE) STOK İÇİN ÇALIŞMIŞ GÖRÜNÜMÜNDE

OLAYLARIN İÇİNDEN / Tevfik Güngör

2003 yılının ilk üç aylık döneminde ekonominin yılın ayni dönemine göre yüzde 8.1 oranında büyümesi önemli bir gelişmedir.

Büyüme üretim artışı demektir. Üretimin artması için talebin artması gerekir. Normalde iç ve dış talebe ve bu talepteki artışa göre üretim gerçekleşir.

Fakat geçen yıl olduğu gibi bu yıl da üretimin büyük ölçüde stoka gittiği ve stok için çalışan bir ekonominin büyüme trendini devam ettirdiği anlaşılmaktadır.

Faiz oranlarının yüksek olduğu bir ekonomide üç aylık üretimin yüzde 11’inin stok artışına gitmesi şüphe yaratacak bir durumdur.

Açıklanan milli gelir rakamlarında dikkati çeken başka gelişmeler, tüketimde geçen yılın ayni dönemine göre gerçeklesen yüzde 6.5 artış ile toptan ve perakende ticarette gerçeklesen yüzde 11.5 oranındaki büyümedir.

Bu oranlar piyasada durgunluğun devam ettiğine ilişkin gözlemler ile çelişmektedir.

GSYIH artışı yüzde 8.1 – GSMH artışı yüzde 7.4

İlk üç ayda geçen yılın ayni dönemine göre Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYIH) yüzde 8.1 oranında, Gayri Safi Milli Hasıla (GSMH) ise yüzde 7.4 oranında arttı.

Biz halk anlatımında GSMH rakamına da, GSYI rakamına da kısaca “milli gelir” deriz. Halbuki ikisi farklıdır.

GSYIH rakamı, belli bir dönemde ülkede üretilen mal ve hizmetlerin parasal (katma) değerini gösterir.

Ülke ekonomisinin dış dünya ile bağlantısı nedeniyle dışarıdan içeriye, içeriden dışarıya bir faktör geliri akımı (genelde faiz ve kâr transferi) var. İçeriden çıkan ile içeriye giren arasındaki farka “Dış alem net faktör geliri-gideri” adi verilir. Bunun neti, GSYIH’ye eklenince (veya çıkarılınca) GSMH rakamı ortaya çıkar. Bu yılın ilk üç ayında yurt dışına faiz ve kâr transferi fazla olduğundan net rakam eksi durumda. Eksi rakam üç aylık GSYIH rakamından düşülüyor. Ve GSYIH rakamından daha küçük bir GSMH rakamı ortaya çıkıyor. Sonuç olarak da GSYIH artışı (üç aylık büyüme) yüzde 8.1 iken, GSMH’daki büyüme oranı yüzde 7.4’e düşüyor…

Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYIH) yılın ilk üç ayında geçen yılın ayni dönemine göre yüzde 8.1 oranında artarken acaba bu artış nereden kaynaklandı?

Büyümedeki payı Büyüme oranı

Tarım 5.2 7.0

Sanayi 33.1 7.8

Ticaret 22.4 10.8

İnşaat 3.1 -17.0

Ulaştırma 15.5 13.7

İthalat 6.7 19.8

Tarımda yüzde 7.0, sanayide yüzde 7.8, ticarette yüzde 10.8, ulaştırma ve haberleşmede yüzde 13.7 oranında büyüme gerçekleşti. Toplam büyümeye etkisi sadece yüzde 3.1 oranında bir ağırlık taşıdığından inşaattaki yüzde 17.0 oranındaki gerileme büyümeyi frenlemedi. Buna karşı büyümede yüzde 33.1 oranında ağırlığı olan sanayi ile yüzde 22.4 ağırlığı olan ticaret, yüzde 7.8 ve yüzde 10.8 gibi yüksek oranlarda büyüyünce yüzde 8.1 gibi yüksek bir GSYIH büyüme oranı ortaya çıktı.

Harcamalara göre milli gelir – Artan üretim nereye gitti?

Büyüme üretim artışı demektir. Artan üretim nereye gitti? Üretilen mallardan kim daha fazla pay aldı? Talep artışı nereden geldi de üretim yüzde 8.1 oranında arttı?

Harcamadaki artış (yüzde) Büyümeye katkısı (puan)

Özel tüketim 6.5 4.47

Devlet tüketimi -3.0 -0.19

Yatırım 9.3 1.49

– Kamu -37.8 -0.64

– Özel 20.4 2.92

Stok artışı – 6.71

İhracat 14.5 6.23

İthalat 23.9 10.61

Harcama/Büyüme 8.1 8.1

Üretilen mal ve hizmetlerin yüzde 68.7’sini halkımız tüketiyor. Halkımızın tüketimi geçen yılın ilk üç ayına göre yüzde 6.5 oranında arttı. Bu artışın yüzde 8.1 oranındaki büyümedeki payı 4.47 puan. Devlet yatırımı da harcamayı da kesti. Sadece özel sektörün makine teçhizat yatırımlarında artış var. Yatırımların büyümeye katkısı 2.92 puan. Mal ve hizmet ihracatındaki yüzde 14.5 artış büyümeyi 6.23 puan olumlu etkilerken, ithalattaki yüzde 23.9 artış büyümeyi 10.61 puan olumsuz etkiliyor. Açık anlatımıyla mal ve hizmet artışının bu kadarlık bölümü yurt içinde üretilmediğinden, dışarıdan geldiğinden büyüme rakamından çıkarılıyor. Bütün bu puanlar alt alta toplanarak büyüme rakamından düşülünce, 8.10 oranındaki büyüme rakamının içinde stok değişiminin 6.71 puan gibi çok büyük bir ağırlığı olduğu ortaya çıkıyor.

Milli gelir hesaplarında stoklardaki artış rakamı nereye gittiği belli olmayan üretim rakamlarından oluşan bir “torba” rakamdır.

Açık anlatımıyla harcamalar belirlenirken tüketim artışı, ihracat, yatırımlar ve ithalat etkisi hesaplanır. Bulunan harcama artış oranı GSYIH artış rakamından düşülür. Ve böylece stok artış rakamı elde edilir.

Son yıllarda stoklardaki artış normal boyutun üzerine çıkmıştır. Ekonominin bu kriz döneminde üreticinin büyük stok ile yakalanması başka, devamlı stok için üretim yapması, stoku devamlı artırması başkadır.

Stoklar bu kadar büyük ölçüde artmıyor ise (1) Ya büyüme oranı gerçek orandan fazladır. (2) Ya da tüketim artışı ve ihracat büyümeye daha fazla katkıda bulunuyor demektir.

 

Sende yorum yap