Dünya Bankası, banknot musluğunu tutabiliyor ama kredi musluğu kontrolden çıktı

, , Sende yorum yap

Genel kani su idi: 1991 yilinda Merkez Bankasi piyasaya haril-hurul banknot çikariyor…Banknot matbaasi simdiye kadar rastlanmamis biçimde gece gündüz çalisip, para basiyor…
Halbuki rakamlar ilk sekiz aylik uygulamanin hiç de öyle olmadigini gösteriyor.
Emisyon Geçen Yilin Gerisinde Kaldi ANKA Ekonomik Bülteni için çalisan iktisatçilar, önce yilbasindan bu yana her ayin ortalama emisyon rakamlarini hesaplamislar. Sonra bunu, geçen yilin aylik ortalama emisyon rakamlariyla karsilastirmislar.
Alaattin Aktas rica üzerine bana bu hesaplamalari gönderdi, ünce size tabloyu vereyim. Sonra bu tabloya dayali degerlemeleri naklederim.
Aylik Ortalama Emisyon Rakamlari (Milyar TL. Olarak)
Aylik Ay içi Ay içi
ortalama en yüksek en düsük
Aralik 1990 13.723 14.804 13.158
Ocak 1991 16.309 19.161 13.341
Subat 1991 16.080 18.033 35.718
Mart 1990 15.647 17.126 14.669
Nisan 1990 16.250 19.608 14.721
Mayis 1991 36.027 17.939 15.197
Haziran 1991 17.796 20.238 15.720
Temmuz 1991 18.187 20.274 16.932
Agustos 91 18.811 21.651 18.084
Eylül 1991 * 20.343 23.341 19.341
(*) Eylül ayi ilk 16 günün ortalamasidir.
“Merkez bankasi’nin her gün piyasaya çikardigi banknot miktari degisir…O gün büyük ihtiyaç ortaya çikar (örnegin maas ödenecektir) ve de rakam büyür, iki gün sonra tersi bir durum ortaya çikabilir. Onun için önemli olan aylik ortalama rakamlardir.
Her ayin en düsük ve en yüksek emisyon rakamla_ri ise o ay içinde “emisyon yoluyla ekonominin karsilastigi sokun büyüklügünü” ortaya koyar. Ekonominin büyük soklari hazmedebilme gücü dikkate alinmalidir. Bir günde 2 trilyon artisin, bir günde 3 trilyon düsüsün ekonomiyi etkilememesi imkânsizdir. Bu bakimdan önemli . olan en düsük rakam ile en yüksek rakam arasindaki farkin menkul sinirlarda seyretmesidir.
Bu ara açiklamadan sonra, 1991 yilinin ilk sekiz ayinda olan bitenin degerlendirmesine geçeyim. ilk Sekiz Ayda Ne Oldu?
Yukarida verilen rakamlara dayali olarak yapilan degerlendirme söyle:
Merkez Bankasi’nin para matbaasinin haziran ayi basindan ben araliksiz çalismasina karsin, emisyonda kaydedilen artis 1990 yilinin çok gerisinde kaldi.
Merkez Bankasi verilerine dayanilarak yapilan hesaplamaya göre, para programi uygulanan 1990 yilinin ilk 8 ayinda gün agirlikli aylik ortalama emisyon 1989 yilinin aralik ayi ortalama emisyonuna göre yüzde 61 oraninda artis gösterdi. Aylik ortalama emisyon 1989 yilinin aralik ayinda 8 trilyon 252 milyar lira, 1990 yilinin agustos ayinda ise 13 trilyon 303 milyar lira olarak, hesaplandi.
Bu yil ise, ayni dönemde ortalama emisyon yüzde 37.1 gibi bir düzeyde artis gösterdi. 1990 yilinin aralik ayinda ortalama 13 trilyon 723 milyar lira olan emisyon bu yil agustos ayinda 18 trilyon 811 milyar liraya yükseldi: Içinde bulunulan eylül ayinin ilk 16 günlük emisyon rakamlari dikkate alinarak, yapilan hesaplamada da 16 günlük gün agirlikli ortalama emisyon 20 trilyon 343 milyar lira düzeyinde gerçekleserek yilbasina göre yüzde 48 fazla-lasmis oldu.Geçen yil eylül ayinda ise ortalama emisyon bir önceki yilin aralik ayina göre yüzde 69 oraninda artis göstermisti. Bu yilki emisyon artis hizinin, Merkez Bankasi’nin para programi uyguladigi 1990 yilinin gerisinde kalmis olmasi dikkat çekici bulundu. Merkez BanRasi, geçen yil, büyük ölçüde döviz satin alarak emisyona gitmisti.
Bu yil ise daha çok Hazine’nin nakit açiginin finansmani ve tarim ürünleri destekleme alimlarinin finansmani için emisyon yapiliyor.
Bu yilin tüm olumsuz kosullarina, baskilarina ragmen banknot miktarini bu sinirlarda tutabilmek Merkez Bankasi’nin basarisidir…
Aaaaaa…..Madalyonun bir de öbür yani var…
Merkez Bankasfnm bastirip piyasaya çikardigi banknot, enflas-yonist etki bakimindan en kadar kötü bir sey ise, Merkez Banka-si’nin kredilerini artirmasi da p kadar kötü bir seydir…
Rakamlardan anlasildigina göre Merkez Bankasi, banknot muslugunu sikmadaki basariyi, kamunun kredi taleplerine karsi koy-makda gösterememis. Bakiniz size iki rakam vereyim: 1990 yilinda, geçen yil, ilk sekiz ayda Merkez Bankasi kamuya açtigi kredileri 500 milyar lira kismis.
Bu yil ise ayni dönemde kamuya verdigi krediler 4-5 trilyon lira dolayinda artmis…
Genel bir degerlendirme yapalim: Kamu kredilerindeki artis kötü…Kötü ama, “felakef’e neden olabilecek büyüklükte degil. Hiç olmazsa banknot muslugu kontrol altinda…Eger Merkez Bankasi bu çizgiyi yil sonuna kadar sürdürmeyi basarabilir ise, ekonominin gelecegi bakimindan “sevaba girer”…”Dua alir…”
Tevfik GÜNGÖR^

@

 

Sende yorum yap