Döviz yükümlülükleri kontrat tarihindeki kurdan TL’ye dönüştürülemez

, , Sende yorum yap

Döviz veya Türk Lirasi ile yapilan kira alim-satim kredi anlasmalarinda ana para ve faizi kapsayan “kontratlar” geriye dönük olarak “tek tarafli” bozulamaz. Basitlestirerek anlatayim:
• 2000 yilinin Nisan ayinda bankadan bir yil vade ile 100 dolar “döviz kredisi” alan, 2001 yili Nisan ayinda bankaya 100 dolar ödemek üzere bir kontrat yapmistir.
Bu kontrata göre, “döviz fiyatinin bir yil sonra l milyon 200 bin liraya çikacagini bilmiyordum. Ben bankaya borcumu 2000 yili Nisan ayindaki döviz fiyati olan 600 bin Türk Lirasi’ndan öderim” diyemez.
Neden diyemez? Onu da anlatayim:
• Banka, Ayse Hanim teyzenin döviz mevduati olarak bankaya bir yil vade ile yatirdigi 100 dolan, Ali Bey amcaya bir yil vadeli döviz kredisi olarak vermisti. Vadesi geldiginde Ali Bey amca, “100 dolar döviz kredisini döviz olarak ödemeyecegim, 2000 yili Nisan ayi döviz fiyatindan 600 bin liradan Türk Lirasi’na çevirerek ödeyecegim” der ise ya banka batar ya da Ayse Hanim teyzeme dönerek, “Kusura bakma senin bir yil önce döviz mevduati hesabina yatirdigin dövizleri, bir yil öncenin kuru olan 600 bin liradan Türk Lirasi’na çevirip ödemek zorundayim” der. Bir yil önce bankaya 100 dolar mevduatini yatiran Ayse Hanim teyze banka batmamis ise bir yil sonra bankadan 50 dolari zor kurtarir.
Banka kredisi için basitlestirerek anlattigim bu senaryo, döviz ile mal alip satanlarin islemleri için de geçerlidir, dövize bagli tüketici kredileri için de geçerlidir.
Döviz fiyatinin 600 bin liradan l milyon 200 bin liraya çikmasi ile bir risk (bir kayip) ortaya çikmistir. Simdi sorun bu riskin bu kayibin kimin üzerinde kalacagidir.
Döviz ile yapilan kontratlarin özelligi budur. Döviz ile yapilan kontratlarda (aksi bir hüküm yok ise) döviz riskini, döviz borcu olan tasir.
Bankalardan döviz kredisi kullananlarin, döviz kredisi ile mal satin alanlarin, dövize dayali taksitli kullananlar kötü ama, bankalarin durumu da kötü. Dövize dayali mali dövize dayali olarak alip satanlarin da durumu kötü.
Anlatayim:
• Banka yurtdisindan dolar ile kredi buldu. Bunu getirip geçen yilin nisan ayinda 600 bin liradan bozdurdu. Türk Lirasi’na çevirdi. Müsterisine 600 lira Türk Lirasi kredisi vardi. Müsterisi Türk Lirasi kredisini gene 600 liradan ödeyecek ama banka disariya borcunu öderken l milyon 200 bin liradan döviz alip borcunu ödeyecek.
• Türkiye’deki bankalarda Türk halkinin 39.1 milyar dolar tutarinda döviz mevduati (dolar ve mark) hesabi var. Bankalar bu mevduati oldugu gibi kasalarinda saklamiyor ki…Saklayamaz ki… Bankalar bu 39. l milyar dolar dövizin bir kismini döviz kredisi olarak müsterilerine kullandirdi.
Dolarin fiyati l milyon 200 bin lira iken, döviz kredisi kullananlar, kredilerini mahkeme karari ile bir dolar 600 bin lira üzerinden Türk Lirasi’na çevirtir ise banka sistemi bu yükü tasiyamaz.
Bunlari bilelim de, yanlis seyleri tartismayalim. Yanlis yapmayalim.

 

Sende yorum yap