Döviz rezervi nedir?

, , Sende yorum yap

Döviz rezervi, bir ülkenin döviz varligini degil de, belli bir anda “dis ödemelerde faydalanabilecegi serbest satinalma gücünü” gösterir.
Basit bir anlatima dönüstürelim. Vatandas Ahmet Bey’in kasasinda ve de bankada parasi, alacaklari var. Bunlarin toplami belli bir rakama ulasir. Buna karsilik vatandas Ahmet Bey’in sahislara ve bankalara belli bir borcu var. Sahip oldugu para ve alacaklardan borcu düsüldügünde, kalan rakam Ahmet Bey’in gerçek parasal varligini gösterir.
Tersini düsünelim. Vatandas Ahmet Bey’in kasasindaki, bankadaki parasi ile alacaklarindan çok borcu var. Bu durumda Ahmet Bey’in gerçekte parasal varligi “menfi” durumda. Pek iyi de acaba Ahmet Bey’in “rezervi” ne?
“Rezerv” hesabinda bu iki durumda da dikkate alinacak olan, Ahmet Bey’in borçlarinin büyüklügü degil, kasa ve bankadaki paralari ile alacaklarindan serbest olan kisimlardir.
Rezerve denilen bu serbest parasal varligi, Ahmet Bey istedigi gibi kullanabilir. Eger Ahmet Bey akilli ise, borcunu artirarak serbest parasal varliginin rakamini büyütebilir.
Fakat bunu yapabilmesi için “kredi itibarinin olmasi” borç istediginde borç verebilecek insan bulmasidir.
Eger Ahmet Bey’in borçlari, parasal varligindan çok ise, o zaman elinde serbest kullanilabilir imkânlar bulunmasinin bir yarari vardir. Cari ihtiyaçlarini bu imkânlarla karsilayabilir, borç, taksit ve fazilerini buradan ödeyebilir.
iste ülkeler için de döviz rezervi ayni islevi görür.
Döviz Rezervinde Neler Var?
Döviz rezervi denilince;
– Merkez Bankasi ve Hazine’nin sahip oldugu serbest altin mevcudu.
– Merkez Bankasi’nin sahip oldugu, serbest dövizler ve döviz alacaklari. (IMF’deki kullanilabilir rezervler dahil).
– Ticaret bankalarinin sahip olduklari serbest dövizler anlasilir.
Tekrarda yarar vardir: Döviz rezervi demek, döviz mevcudundan döviz borçlari çiktiktan sonra kalan rakam demek degildir.
Böyle oldugu içindir ki, Türkiye’nin “kredi itibari yerinde ise, borçlanma imkâni var ise”, döviz giderleri, gelirlerinden fazla oldugu dönemlerde bile döviz rezervlerinin artmasi, artirilmasi mümkün olabilir.
Türkiye’nin döviz rezervi 1978 yilindan bu yana ne olmus? Simdi bu tahloyu vereyim:
Türkiye’nin Rezerv Hesabi (Milyon Dolar)
Merkez Ticari Toplam Altin
Bankasi Bankalar Rezerv
1978 150 800 101 1.052
1979 154 658 137 949
1980 154 1.077 230 1.462
1981 154 928 643 1.726
1982 154 1.079 792 2.027
1983 154 1.253 844 2.252
1984 800 1.239 1.859 3.899
1985 1.040 1.020 1.594 3.654
1986 1.236 1.367 1.818 4.423
1987 1.535 1.718 2.240 5.494
1988 1.367 2.307 2.921 6.596
1989 1.353 4.831 3.128 9.313
1990 1.468 5.972 3.970 11.411
1991/11 1.499 4.873 6.397 12.770
Net Rezerv Kargasasi
Surasi çok önemli… Ülke rezervi rakamlari “net mi-brüt mü?” diye tartisilmaz., Rezerv rezervdir… Rezerv, varliktan borç düsüldükten sonra kalan para olmadigina göre, “net mi-brüt mü?” diye sorulmaz…
Ancak Türkiye’de Merkez Bankasi rezerv hesaplari tablosundaki bir baslik muhtemelen kafalari karistirabilir…
Bu sudur: T. C. Merkez Bankasi rezerv hesaplarina iliskin tablonun sonunda “muhabir açiklan”ni gösterir. Bunlari rezerv rakamindan düsüp “net rezerv” diye bir rakam verir. “Muhabir açiklan”, T.C. Merkez Bankasi’nin dis kredi kuruluslarindaki döviz alim-satim iliskilerinin sonucunda tahakkuk etmis yükümlülüklerden, henüz bankanin hesabina intikal etmemis, henüz “tasfiye edilememis” hesaplardir… Bunlar tasfiye edildiginde, bu miktar dövizin rezerv toplamindan düsülmesi gerekir… Merkez Bankasi “ödenmesi gerektigi halde henüz ödenmemis bu yükümlülükleri” rezervden düserek “net rezerv” rakamini da açiklar.
Bu “muhabir açiklari” rakamlarinin ne kadar küçük oldugunu, brüt ve rezerv rakami arasindaki farkin önemsizligini açiklamak için ben size, pek kullanilmayan bu tablolari da verecegim:
T.C. Merkez Bankasi’nin Muhabir Açiklari (Milyon Dolar)
Brüt Muhabir Net
Rezerv Açiklari Rezerv
1986 4423 76 4346
1987 5494 282 5212
1988 6596 167 6428
1989 9313 30 9283
1990 11411 24 11387
1991/11 12770 9 12760
Merkez Bankasi’nin Gücü
Rezerv politikasi Merkez Bankasi’nin karar verip uygulayabilecegi bir politikadir. Rezerv miktarini “borçlanmanin mümkün olabildigi, ülkenin kredi itibarinin devam ettigi sürelerde” Merkez Bankasi belirler.
Rezervi eritmek, çogaltmaktan daha kolaydir. Eger Merkez Bankasi ister ise, ithalatçiya döviz buradan satar, borç taksidi ve faiz ödemelerini buradan yapar. Bankalari ellerindeki dövizi harcamaya tesvik eder. Döviz rezervleri erir gider.
Türkiye’nin 12.4 milyar dolarlik döviz rezervi olmasi iyi bir seydir. Fakat rezerv rakami tek basina döviz durumunun çok iyi oldugunu göstermez. Bunun yaninda ithalat-ihracat rakamlari ile dis ticaret açiginin (azalip-azalmadiginin) izlenmesi, turizm ve diger döviz girislerinin durumuna bakilmasi gerekir. Net borçlanmanin artip artmadigi incelenmelidir.
Fakat surasi bir gerçektir ki, tek basina rezerv artisi herseyin iyiligini göstermez ise de tek basina bu rakamdaki düsüs dövizde tehlike canlarinin çalmasi demektir.
Tevfik GÜNGÖR^

@

 

Sende yorum yap