“Döviz kaçağı” kaçıyor

, , Sende yorum yap

İthalat, ihracat turizm gelir gideri gibi olagan döviz giris çikislari (faiz de olagan döviz giris çikisi arasinda sayilir) sonunda ortaya çikan döviz açigi “Cari islemler açigi” olarak adlandirilir. Merkez Bankasi’nin yayinladigi rakamlara göre 2000 yilinin ilk dört ayindaki cari islemler açigi 3.5 milyar dolara ulasti.
Cari islemler açigi rakamini geçen yil ile degil, normal bir yil olan 1998 yili ile karsilastirmak gerekir.
Döviz gelir-gideri (Ocak-nisan milyon dolar)
M
1999 2000 2000
1998 1999 1998
2000 1999 1998
Fark Fark Fark
GELIR 16.795 16.622 17.877 -1.759 173 -1082
• Ihracat 9.880 9.194 10.330 -1.613 686 -450
(Bavul tic.) 893 598 1.489 -891 295 -596
• Turizm 1.157 861 1.228 -367 296 -71
• Isçi dövizi 1.446 1.539 1.385 154 -93 61
• Diger 4.312 5.028 4.934 67 -716 -622
GIDER 20.339 16.060 19.354 3.480 4.279 985
• Ithalat 15.641 11.137 14.687 3.653 4.504 954
• Turizm 619 453 677 225 166 58
• Faiz 1.726 1.649 1.306 -341 77 420
• Diger 2.353 2.821 2.684 -57 -468 -331
FARK -3.544 562 -1.477 1.721 -4.106 2.067
1998 yilinda ayni dönemde açik 1.4 milyar dolardi
2000 yilinda, 1998 yilina göre döviz gelirleri 1.0 milyar dolar azalirken döviz giderlerinin 1.0 milyar dolar artmasi sonucu, ilk dört ayda döviz açiginin 2 milyar dolayinda büyüme içine girdigi dikkati çekmektedir.
Döviz giderlerini artiran ihracat patlamasi, döviz gelirlerini düsürenler sektördeki gerilemedir.
Bir ülkede belli bir zaman diliminde cari islemler (döviz açigi) ile karsilasilir ise bu açik, sermaye hareketi ile kapatilir.
Sermaye hareketi denilen sey net yabanci sermaye girisi ile net kisa ve uzun vadeli dis borç girisidir. Borçlanmaya dogrudan ya portföy satisi (kagit satisi) yolu ile yapilir.
Sermaye hareketi ile açik kapatilamaz ise fark rezervden karsilanir. Sermaye hareketi ile açiktan fazla para toplanir ise, fazlalik rezerve eklenir. Rezerv büyür.
Sermaye hareketleri (Uzun ve kisa vadeli döviz girisi)
(Milyon Dolar)
Ocak-Nisan 1998 1999 2000
Dogrudan yatirimlar 96 180 -31
Portföy yatirimlari 1.451 1.634 2.723
Diger uzun vadeli serm. 1.729 -448 508
Kisa vadeli sermaye harek. 2.347 1.538 2.078
Toplam sermaye hareketi 5.623 2.904 5.278
• Cari açik -1.477 244 -3.544
• Net hata noksan 2.091 520 1.256
Genel denge (Rezerv artisi) 6.237 3.668 -478
Türkiye 1998 yilindaki 1.4, açiga karsilik dört ayda 5.6 milyar dolar net ser-maye hareketi saglamisti.
2000 yilinin ilk dört ayinda 3.5 milyar dolara karsilik saglanan net döviz girisi 5.2 milyar dolardir.
Ödemeler bilançosu hesabinin en altinda bir “Net Hata ve Noksan” kalemi bulunur. Nereden geldigi belli olmayan dövizler ile nereye gittigi belli olmayan dövizler burada gösterilir. “Açiktan” fazla gelen dövizin, rezervi artirmasi, “açiktan” eksik gelen dövizin rezervi eksiltmesi beklenir. Açik belli, gelen döviz belli iken, bakiye rezervi azaltmiyor veya eksiltmiyor ise, bir kaçak var demektir. Iste “Mahiyeti belli olmayan” döviz giris ve çikislari bir kalem altinda “Net hata ve noksan kaleminde” böylece yer alir.
1992 yilinda nereden geldigi belli olmayan 2.0 milyar dolar döviz rezervi sisirdi. 1999 yili gibi kötü yilda bile nereden geldigi belli olmayan 520 milyon dolar döviz vardi. Ama bakiyoruz uzun süredir ilk defa 2000 yilinin ilk 4 ayinda bir “nereye gittigi belli olmayan” döviz çikisi var. Acaba bu döviz nereye kaçti? 3.5 milyar dolarlik döviz açigi yaninda 4 ayda 1.2 milyar dolarlik döviz kaçisi çok önemli bir olayi gündeme getiriyor. Bunun üzerinde durulmasi gerekir.

 

Sende yorum yap