Döviz fiyatı ve para fiyatı orta dönemde enflasyonla arayı açmıyor

, , Sende yorum yap

Istikrarin yok olmasi, kisa dönemli konjonktürel hareketler nedeniyle döviz fiyatini ve para fiyatini günlük olarak izler hale geldik. Her ay fiyat artislarini gösteren endeksler yayinlandiginda, faizin ve dövizin enflasyon karsisindaki durumunu aylik olarak degerlendiriyoruz.
Acaba, daha uzun dönemlerde, uzun dönemi vazgeçtik iki ayda, bes ayda, yedi ayda degisim nasil oluyor?
Bunun için sayin okuyucularima üç tablo verecegim. Bu tablolarda, 1996 yili basindan bu yana para fiyati ile döviz fiyatindaki “reel” (enflasyondan arindirilmis) degisimler izlenebilir.
Tablolar hazirlanirken:
– ANKA Ekonomi Bülteni’ni hazirlayan iktisatçilarin çalismalarindan yararlanilmistir.
– On büyük bankanin mevduata uyguladiklari faiz ortalamasi, faiz hesabina esas alinmistir.
– Merkez Bankasi’nin döviz alis kurlarina göre dövizlerin reel fiyati hesaplanmistir.
Cari faiz oranlari ile cari döviz kurlarinin “reel” (enflasyondan arindirilmis) hale getirilmesinde Devlet Istatistik Enstitüsü’nün aylik tüketici fiyat endeksleri kullanilmistir.
Hesaplamalarda kullanilan aylik, yillik ve yilbasindan itibaren fiyat artis oranlari söyledir:
Reel getiri hesabinda kullanilan tüketici fiyatlari endeksi
Son bir yil Yilbasindan baslayarak Son bir ay
Ocak 78.1 8.3 8.3
Subat 77.5 13.2 4.5
Mart 79.3 19.5 5.6
Nisan 80.8 27.5 6.7
Mayis 82.9 33.3 4.5
Haziran 82.9 36.7 2.5
Temmuz 81.2 39.6 2.1
Bu çerçevede yapilan hesaplamalarda üç ayri tablo ortaya çikmistir:
1) Acaba her ay faiz ve dövizdeki reel degisim nedir?
2) 1996 yili basindan itibaren, bir aylik, iki aylik…. yedi aylik reel degisim nedir?
3) Oniki aylik (yillik) enflasyon dikkate alindiginda acaba her ay faizin ve dövizin reel getirisi (degisimi) ne olmustur?
Önce bu konuda hazirlanan üç tabloyu vereyim:
Baslica tasarruf araçlarinin aylik reel getirisi
Ocak Subat Mart Nisan Mayis Haziran Temmuz
Mevduat
3 ay -1.5 2.1 1.0 -0.3 1.8 3.8 4.0
6 ay -1.2 2.4 1.3 0.2 2.3 4.3 4.4
1 yil -0.9 2.7 1.6 0.4 2.5 4.5 5.1
Döviz
ABD Dolari -3.0 0.8 1.9 -1.7 0.6 1.7 -0.2
Alman Marki -6.6 2.3 0.9 -5.1 0.5 2.3 3.4
Ingiliz Sterlini-5.9 2.4 1.2 -1.7 1.7 2.3 0.5
Isviçre Frangi -8.2 2.0 2.4 -5.2 -1.2 2.3 5.2
Fransiz Frangi -7.2 2.5 1.5 -4.0 0.0 2.5 3.0
Hollanda Florini-6.9 2.3 1.1 -5.2 0.6 2.2 3.2
Japon Yeni, -6.6 3.0 0.2 -1.3 -1.1 0.3 2.4
Baslica tasarruf araçlarinin
yilbasindan baslayarak reel getirisi
Subat Mart Nisan Mayis Haziran Temmuz
Mevduat
3 ay 0.3 0.6 0.3 1.8 3.3 9.1
6 ay 0.6 1.2 0.2 1.1 2.1 8.2
1yil 1.1 1.9 1.2 2.3 4.5 7.2 Döviz
ABD Dolari -2.3 -0.5 -2.1 -1.7 -0.1 -0.4
Alman Marki -4.6 -3.6 -8.5 -8.1 -5.9 -2.8
Ingiliz Sterlini-3.6 -2.4 -4.1 -2.5 -0.3 0.1
Isviçre Frangi -6.3 -4.1 -9.0 -10.2 -8.1 -3.4
Fransiz Frangi -4.9 -3.3 -7.3 -8.1 -4.9 -2.1
Hollanda Florini-4.8 -3.6 -8.5 -6.3 -6.1 -3.1
Japon Yeni -3.8 -3.9 -5.2 14.5 -6.1 -3.9
Baslica tasarruf araçlarinin yillik reel getirisi
Ocak Subat Mart Nisan Mayis Haziran Temmuz
Mevduat
3 aylik 6,6 8.2 7.6 5.0 5.4 5.0 6.8
6 ay 7.5 7.7 5.7 1.8 3.8 4.2 5.5
1 yil 8.3 8.1 5.4 2.5 1.4 1.4 1.0
Döviz
ABD Dolari -13.3 -10.2 -5.7 -2.9 0.2 1.5 1.8
Alman Marki -12.0 -10.4 -11.6 -12.4 -9.5 -7.8 -4.4
Ingiliz Sterlini -17.9 -12.8 -10.9 -8.4 -4.0 -1.5 -1.0
Isviçre Frangi -9.2 -7.2 -9.7 -10.5 -9.1 -6.8 -1.7
Fransiz Frangi -11.2 -8.1 9.3 -7.9 -5.9 -4.5 0.2
Hollanda Florini -12.0 -10.4 -11.7 -12.4 -9.5 -7.9 -4.6
Japon Yeni -20.4 -17.4 -22.8 -23.4 -23.54 -21.6 -16.3
Hazine bonosu
3 ay 22,7 25.9 31.3 21.9 21.4 35.3 28.0
6 ay 29.4 24.0 13.1 19.8 19.9 27.0 28.3
Bu tablolar neyi gösteriyor?
• Aylik faiz getiri oranlari ile aylik döviz reel degisim oranlan büyük dalgalanma göstermektedir. Tek baslarina bir degerlendirme yapma sansi vermemektedir.
• Yilbasindan belli bir aya kadarki faiz getirisi ve döviz reel degisim oranlari genelde degisim çizgisini daha açik bir sekilde ortaya koymaktadir.
• En önemli tablo, yillik (ikiser aylik) degisim oranlarini aylar itibariyle sergileyen tablodur. Bu tablo yukaridaki üç tablonun en altinda yer alan tablodur.
• Bu tabloda görülen sudur: Mevduat faizleri (oniki aylik birikimli hesaplara göre) 3 aylik ve 6 aylik mevduatta yaklasik yüzde 6 bir reel getiri saglamaktadir. Bir yil vade ile mevduat hesabi açanlarin reel getirilerini enflasyon giderek yemektedir.
• Tabloda döviz fiyatlarinin belli bir zaman sürecinde enflasyona uyumu açiklikla görülmektedir. Örnegin 1996 yili ocak ayinda dolarin 12 aylik reel kur degisimi yüzde -13.3 iken (açik anlatim ile dolar enflasyona göre yüzde 13.3 geri kalmis iken, temmuz ayina dogru bir yanda dünyada dolar degerindeki degisim, öte yanda Türkiye’deki kur ayarlamasi etkisinde, dolar kurunun enflasyonun yüzde 1.8 üzerine çiktigi görülmektedir.
• Diger dövizlerde yilbasindaki kur makasinin temmuz ayinda kapandigi sadece Japon Yeni’nin enflasyona göre geride kaldigi görülmektedir.
• Dikkat çeken nokta Hazine bonosunun reel getirisinin yüzde 25’in altina düsmemesidir.
Bütün bunlann isiginda toplu bir degerleme yapilacak olursa;
1) Mevduat faizlerinde 3 ay ve 6 ay vadeli mevduata ödenen faizler, enflasyondan arindirilmis bir sekilde tasarruf sahiplerine yüzde 6 dolayinda reel bir getiri saglamaktadir. Türk Lirasi’ni dövize çevirip, döviz tevdiat hesabi açanlar da bu oranda bir reel getiri saglayabilirler. Demek ki 3 ay ve 6 ay vadeli mevduat faizleri enflasyona göre yüksek degildir. Tam çizgisindedir.
2) Döviz fiyatlari aylik olarak enflasyonun gerisinde kalabiliyor. Fakat belli bir dönemde geri kalmalar düzeltilebiliyor. Bu düzeltmeler makro bakimdan iyi de, mikro bakimdan sorun yaratabilir. Çünkü döviz ile yapilan islemler dinamik islemler. Islem sahipleri, “-dur bakalim, bir süre bekleyelim, döviz makasi kapansin, sonra islem yapalim…” diye bekleme imkânina sahip degiller. 3) Hazine bonosu reel getirisi enflasyona göre de döviz fiyatlarina göre de yüksek. Sicak para hareketini sürdürmede tesvik edici düzeyde. Genelde “kur/faiz makasi” diye adlandirilan makas açik tutuluyor,
p>

 

Sende yorum yap