Dış borçlarımıza itibar azaldı (mı?)

, , Sende yorum yap

Eylül 1987 Tarihinde Cumhuriyet Gazetesinin Ekonomi Sayfasinda Ankara kaynakli bir haber yayinlandi. Haberin basliginda sunlar vardi. “Dis borçlarimiza itibar azaldi. Salomon Brothers tarafindan yapilari siralamaya göre Türkiye’nin dis borçlarinin degeri ikinci piyasada az da olsa geriledi.”
Haber söyle devam ediyordu: “Türkiye’nin dis mâli piyasalardaki kredi itibarina iliskin ilk olumsuz isaret belirdi. Dis borçlarimizin mali piyasalardaki ticari degeri az da olsa geriledi. Salomon Brothers adli kurulusun listesine göre, dis borçlarimizin söz konusu piyasalardaki degisim degeri 1987’nin ilk yarisinda binde 5 oraninda düstü.
Gelismekte olan ülkelere kredi açan bankalar, geri dönmeme olasiligi tasiyan bu alacaklari için ayri bir piyasa kurmus bulunuyorlar.
Salomon Brothers adli mali kurulusun hazirladigi ve ülkelere göre borçlarin hangi degerle el degistirdigini siralayan bir liste “Economic Impact” dergisinin son sayisinda yayimlandi. Listede dünya ekonomisinin önde gelen borçlu ve gelismekte olan ülkeleri arasinda Türkiye’ye de yer verildi.
Habere bagli olarak verilen tablo ise söyle idi:
Bir Dolarlik Borç Kaç Sent?
14.11.1986 29.6.1987
degeri degeri
Arjantin 65.7 48.0
Bolivya 7.5 10.0
Brezilya 75.5 61.5
Sili 68.0 69.8
Meksika 57.2 56 4
Filipinler 73.0 69.5
Venezüella 74.5 70.5
Türkiye 98.3 97.8
Acaba bu haberler, bu tablolar neyi antalmak istiyordu? Acaba Türkiye’nin kredi itibari azaliyor muydu? Türkiye riskli ülkeler arasina mi giriyordu?
Önce, dis borçlarin nasii alinip salitdigi konusunda bilgi vermekte yarar vardir. Her seyin bir “‘fiyati” oldugu gibi, en batak borcun bile, “bir fiyati” bulunur.
örnegin, 1980 yili öncesinde Dövize Çevrilebilir Mevduat (DÇM) kanaliyla Türkiye’nin topladigi, sonra da ödeyemeyip “erteledigi” borçlar bile almip satilmistir. Bu DÇM borçlan için özel bir borsa olusmus, l dolarlik borçlar önce 30 sente satilmis, sonra Türkiye’nin batmayacagi anlasildiginda fiyat 50 cente ve hatta 60-80 sente kadar yükselmistir.
A caba durup dururken ufukta Türkiye’nin batacagina iliskin isa- retler mi görüldü? Acaba Türkiye’nin dis borçlari bu telas içinde “haraç mezat yok pahasina satilir” duruma mi düstü ki konu gene gündeme geliyor.
Az gelismis ülkelerin dis borçlarinin alim satimi uzun süredir yapilmaktadir. Bu konuda belli kuruluslar ihtisas sahibi olmuslardir. Financial Times Gazetcsi’nde 21 Mayis 1987 tarihinde yayinlanan bir arastirmaya göre, Bati’dan 250 dolayinda banka ve 50 dolayinda araci kurulus bu isle ugrasmaktadir. Gene ayni arastirmada verilen bilgilere göre 12 kadar ülkenin dis borcu üzerinde hareketli bir pazar tesekkül etmistir. Fakat bu 12 ülke disinda 23 ülkenin dis borcu da pazarda islem görmektedir.
New York ve Londra’da yogunlasan islemlerin hacmi hakkinda verilen rakkamlar da ilginçtir. Yapilan tahminlere göre 1987 yilindaki islem hacmi 10 ila 15 milyar dolar dolayinda olacaktir. 1982-1983 yillarinda yillik l – 2 milyar dolar olan islem hacmi 1986 yihnda 8 milyar dolara ulasmis idi.
Anlatima göre, dis borç alim satiminda islem ortalamasi 3 ila 7 milyon dolar arasindadir.
Satis yapanlar genellikle, az gelismis ülkelere kredi veren bankalardir, örnegin bu yilin Nisan-Mayis aylarinda Citicorp, tahsili süpheli alacaklari için 3 milyar dolarlik karsilik ayirdiginda portföyünden bu tip alacak senetlerini tedricen satmaya karar vermis ve bu karari açiklamistir.
New York’da sekiz büyük araci kurulusun Üçüncü Dünya ülkelerinin süpheli kredilerinin alim-satimi ile ugrastigi, bunlarin en büyüklerinin de Salomon Brothers oldugu bilinmektedir. Salomon Brothers geçen Mayis ayindan sonra üçüncü Dünya ülkelerinin dis borç satislariyla ilgili olarak haftalik listeler yayinlamaya baslamistir.
Bu listelerde, borçlarin satisi için teklif edilen fiyat ve satisin yapildigi nihai fiyat gösterilmektedir. .
Asagiya, Salomon Brothers’in yayinladigi ilk liste örnek olarak alinmistir.
Geri Kalmis Ülkelerin Dis Borçlarinin Satis Fiyatlari*
Nihai Satisa
Satis Arz
Fiyati Fiyati
Arjantin 59.50 60.50
Bolivya 9.00 11.00
Brezilya 63.00 64.00
Sili 70.50 72.00
Ekvator 52.00 55.00
Meksika 58.25 59.00
Nijerya 31.00 32.00
Peru 15.00 17.00
Filipin 70.50 72.00
Polonya 44.50 45.50
Venezüella 72.50 73.50
Zambia 18.00 22.00
* 18 Mayis 1987 Tarihli Liste, bir dolarlik borcun sent olarak satis degerini göstermektedir.
Alicilar, borcun fiyatini tesbit ederken iki noktayi dikkate almaktadirlar:
-Ana para ödenir mi, ödenmez mi?
– Ana para ödeninceye kadar faiz ödenir mi, ödenmez mi?
Bu hesaplamalarda fiyati tayin eden “risk” faktörünün ötesinde, bankalararasi faiz oraninin (interbank rates) 15 puan üzerinde bir faiz hedefinin de dikkate alindigi belirtilmektedir.
Bütün bu açiklamalarin isiginda, acaba Türkiye’nin dis borçlarinin 100’e karsi 98.3 veya 97.8 den satilmasi, bir itibar düsüklügünü ifade eder mi?
Türkiye 1980 yilindan bu yana dis borç ana para ve faiz ödemelerini aksatmamistir. Ödemeler dengesindeki gelismeler ve ihracat artisinin devam etmesi kredi itibari bakimindan olumlu gelismelerdir.
Bütün bunlar karsisinda dis kredi müesseselerinin Türkiye’nin borçlarini % 2 ila % 4 bir iskonto ile alip satmalari, ancak bir portföy hareketi olarak degerlendirilebilir.
Unutmamak gerekir ki, “herseyin iyi gitmesine ragmen”, Türkiye’nin 1980 yilindan buyana “Isviçre” oldugunu da kimse iddia edemez. Türkiye gene Türkiye’dir. 1980 Yilindan önce Türkiye’nin bir dolar dis borcunun 30 sente güçlükle satilabilecegini de dis kredi müesseseleri hemen unutamaz.

 

Sende yorum yap