DİE fiyat endeksleri ile İTO endeksi birbirinden farklı endeksler

, , Sende yorum yap

Bu yilin endeks rakamlarina göre, Devlet Istatistik Enstitüsünün (DIE) enflasyonu, Istanbul Ticaret Odasi (ITO) enflasyonunun alfanda seyretmeye basladi.
Endeks sayilarindaki bu egilimi degerlendiren bir yazimda, “Bu yil ne olmus Ise (endeks maddeleri ve agirliklari degismedigi halde) egilim degisti ve DIE enflasyonu, ITO enflasyonunun altinda seyretmeye basladi” ifadesini içeren bir yorum yaptim.
DiE’nin, bilim, namus ve ahlak anlayisi içinde, büyük özveri ile çalisan uzmanlarini bu yorum ile Üzmüsüm. Hakli olarak üzüntülerini bana ulastirdilar. Sadece üzüntülerini ulastirmakla kalmayip, DIE ve iTO enflasyonlan arasindaki farki açiklayan bilimsel bir not da gönderdiler. Bu notu yayinliyorum.
Bu notu kesip saklayiniz. Bir yerde bulamayacaginiz, teknik bir açiklamadir. Endekslere ilgi duyanlar her zaman yararlanabilir. DiE’nin açiklama notu söyle: “Endeksler arasindaki farkliliga neden olan esas hususlar endeks hesaplamalarinda formülasmyon, endekste kapsanan kitle, kapsanan maddeler, agirliklar, temel yil ve cari ay fiyat derleme periyodlaridir.
DIE ve ITO endekslerinin temel yillan, temel yil fi-yatlari, agirliklari, endeks sepetleri, yani kapsanan maddeler çok farklidir.
Tüketici Fiyattan Endeksi
Devlet Istatistik Enstitüsü Tüketici Fiyatlan Endek-si’nde gida, dayaniksiz ev esyasi, kisisel bakim, sebze ve meyve grubundaki maddeler için alisveris yeri agirliklari kullanilirken, Istanbul Ticaret Odasi Endek-si’nde sadece gida grubundaki maddeler için alisveris yeri agirliklan kullanilmaktadir. Bu agirliklar DIE Endeksi için Istanbul ilindeki tüm haneleri temsil eden örnek hanelerin 1994 yili harcama degerlerinden, ITO Endeksi’nde ise sadece ücretli hanelerin 1985 yili harcama tutarlanndan hesaplanmistir.
Devlet Istatistik Enstitüsü’nün hesaplamakta oldugu endeks, 410 maddeyi kapsarken, Istanbul Ticaret Odasfnin hesapladigi endeks 242 maddeyi içermektedir.
ITO, Istanbul’un 15 farkli semtinden her gün bir farkli harcama grubu için seçilmis olan isyerinden aylik fiyatlari toplamaktadir. Tüm Isyerleri ayni anda her gün ziyaret edilmemekte, isyerleri döner sekilde ziyaret edilmektedir. Örnegin x kadar isyeri haftanin 1. günü, y kadar isyeri 2. günü ziyaret edilmektedir. Böylelikle her gün farkli isyerinden fiyat derlenmektedir.
Devlet Istatistik Enstitüsü ve Istanbul Ticaret Odasi fiyat endeksleri yöntemsel karsilastirmalari
l- Tüketici Fiyatlan Endeksi
• Devlet Istatistik Enstitüsü tarafindan hesaplanmakta olan Kentsel Yerler Tüketici Fiyatlan Endek-si’nin temel yili 1994 Istanbul Ticaret OdasTnin hesapladigi Istanbul Sehri Ücretliler Geçinme Endek-si’nin temel yili 1985 yilidir. ITO, Istanbul Sehri Ücretliler Geçinme Endeksi’nin temel yilini, madde sayisini ve agirlik setini ayni birakarak, yalnizca temel yil fiyatlarini 1995 olarak revize etmistir.
• Devlet Istatistik Enstitüsü tarafindan hesaplanan 1994=100 Temel Yili Kentsel Yerler Tüketici Fiyatlan Endeksi’ne temel teskil eden agirlik (Wo) ve temel yil fivatlan (Po) verileri. 1994 Hanehalki Gelir ve
Tüketim Harcamalan Anketi’nden elde edilmistir. Anket örnek yerlesim yerlerindeki tüm hanelerde ha-nehalki reisinin isteki durumu aynmi gözetilmeksizin uygulanmistir. Ancak 62 kentsel yerlesim yerinde uygulanmis ve 35 yerlesim yeri fiyat derlemek üzere gösterge olarak örnekleme tekniklerine göre seçilmistir, istanbul Ticaret Odasi tarafindan hesaplanan 1985 Temel Yili Istanbul Ücretliler Endeksi’ne temel teskil eden veriler ise, Istanbul ilinde sadece hanehal-ki reisi ücretli ve maasli olarak çalisan aileler Ile yapilan tüketim harcamalari anketinden elde edilmistir.
• Devlet Istatistik Enstitüsü 1994 Temel Yili Kentsel Yerler Tüketici Fiyatlari Endeksi’nde nüfusu (20.001+) yerlesim yerlerinde ve geliri (3.198.001-78.935.000 TLJ olan hanelerin tüketim harcamalarini endeksin agirliklarinin hesaplanmasinda dikkate almistir. Endeksi hesaplanan gelir diliminin toplam hanehalki sayisi içindeki payi yüzde 92.7 harcama içindeki payi yüzde 94.2 harcanabilir gelir içindeki payi yüzde 88.3’tür. Istanbul Ticaret Odasi 1985 Temel Yili Istanbul Sehri Ücretliler Geçinme Endek-si’nde ise sadece Istanbul ili sinirlan içinde ve geliri (30.000-160.000 TL) (1985 yilina ait) olan ücretli hanelerin harcamalanni endeks kapsamina almistir.
• Devlet Istatistik Enstitüsü tarafindan hesaplanari
endekste siniflama 1993 SNA uyumlu COICOP’un (ClassIfIcarJon of Individual Comsumption by Purpo-se) 10’Ki ana grup ayirimina göre yapilmistir. Istanbul Ticaret Odasi’nin hesaplamakta oldugu endekste Ise, kapsanan maddeler 1968 SNA siniflamasina göre, 8’li ana harcama grubu ayrimindadir.
• Devlet Istatistik Enstitüsü, 1994 Temel Yili Kentsel Yerler Tüketici Fiyatlan Endeksi’ni Türkiye, 7 cografi bölge ve 19 sehir Için hesaplamakta; istanbul Ticaret Odasi ile 1985 Temel Yik istanbul Sehri Ücretliler Geçinme Endeksi’ni sadece Istanbul ili için he-
saplamaktadir.
i- Toptan Esya Ryatlan Endeksi
• Devlet Istatistik Enstitüsü tarafindan hesaplanmakta ve yayinlanmakta olan Toptan Esya Ryatlan Endeksi’nin temel yili 1994 yili olup, 678 madde kapsanmakta, Türkiye Için hesaplanmaktadir. Yaklasik 1287 firmadan 5176 fiyat derlenmektedir. Endeks, uluslararasi ekonomik faaliyetler siralamasina göre (tarim, madencilik, Imalat sanayii, enerji sektörleri) Laspeyres formülü Ile hesaplanmaktadir.
DIE ise fiyati çok sik degisen meyve, sebze, baliklar ve petrol ürünleri gibi maddelerin fiyatlanni her hafta olmak üzere ayda dört kez, diger maddelerin fiyatlarini ise ayin 10. ve 20. gününü içine alan hartalarda
ayda Iki kez derlemekte ve bu fiyatlarin aritmetik ortalamasini aylik fiyatlar olarak endeks hesaplamala-nnda kullanmaktadir.
Toptan Esya Ryatlan Endeksi
Devlet Istatistik Enstitüsü tarafindan hesaplanmakta ve yayinlanmakta olan 1994 Temel Yili Toptan Esya Fiyatlan Endeksi’nde tüm Türkiye’yi temsil eden 678 madde ve 1287 firma kapsanmakta ve sadece Türkiye Için hesaplanmaktadir.
ITO tarafindan hesaplanan 1968 Temel Yili Toptan Esya Fiyatlari Endeksi ise, 94 maddeyi Içermektedir. Bu maddelerden 27 tanesi Istanbul Ticaret Borsasi, 9 tanesi de izmir, Adana, Bursa ve Edime ticaret borsalarinda islem gören maddeler olup, geriye kalan 58 maddenin fiyati Istanbul ilindeki firmalardan derlenmektedir. DiE’nin 1287 firmadan derleyerek, Laspeyres endeks formülüne göre hesapladigi endeksi ÎTO, yaklasik 150 firmadan derledigi fiyatlarla ve formüle dayandinlmadan agirliksiz olarak geometrik ortalama olarak hesaplamakta ve yayinlamaktadir.
Toptan Esya Fiyatlan Endeksi’nde ITO fiyatlan ayda bir kez derlerken, DIE tanm ürünlerinde her ayin 27. gününe kadar olan günlerin satis agirlikli ortalama fiyatlanni, diger maddelerde ise her ayin 5., 15. ve 25. günlerinin aritmetik ortalamasini aylik fiyatlar olarak endeks hesaplamalannda kullanmaktadir.
Bu farkliliklar disinda gida ve giyim harcama gruplarinda mevsimsel degisim, agirlik yapisi farkliliklari nedeniyle ITO Endeksi’ne farkli yansimaktadir. Bunun sonucu olarak da ITO tarafindan hesaplanan geçinme endeksi, nisan ve ekim aylarinda sistematik bir sekilde Devlet Istatistik Enstitüsü Tüketici Fiyatlan Endeksi aylik degisim oranlanndan yüksek çikmaktadir.
Yil sonu itibariyle iki kurumun endeksleri birbirine biraz daha yakin hareket ederken, yöntem farkliligi nedeni ile aylar itibariyle farklilik daha fazla olmaktadir. (Tablo: 1)
ITO tarafindan hesaplanan Toptan Esya Fiyatlan Endeksi’nin temel yili 1968 olup, 94 madde kapsan-maktadir. Bu maddelerden 27 tanesi Istanbul Ticaret Borsasi’nda, 9 tanesinin fiyati ise, izmir, Adana, Bursa ve Edime ticaret borsalanndan derlenmektedir. Geriye kalan 58 maddenin fiyata ise sadece Istanbul ilindeki firmalardan derlenmektedir. Yaklasik 150 firmadan derlenen fiyatlar, formüle dayandinlmadan agirliksiz olarak geometrik ortalama ile hesaplanan ITO TEFE Endeksi’nde 1969 yilinda Istanbul piyasasinda en çok islem gören iç tüketim mallan siniflamasi kullanilmaktadir.
ITO ayda bir kez derledigi fiyatlan endeksinde kullanirken, DIE tanm ürünlerinde her ayin 27. gününe kadar olan günlerin satis agirlikli ortalama fiyatlanni, diger maddelerin ise her ayin 5. 15. ve 25. günlerinin aritmetik ortalama fiyatlanni aylik fiyatlar olarak endeks hesaplamalannda kullanmaktadir.
Bu nedenle fiyat egilimini gösteriyor diyerek yöntem farkliliklarini dikkate almadan aylik yorum yapmak dogru degildir.
Alt gruplar aynntistnda konu ele alindiginda bu artis oranlan arasindaki farkliliklar daha da net ortaya çikmaktadir.
DIE DIE ITO
Türkiye Tüketici Istanbul Tüketici Istanbul Ücretliler
Fiyatlari Indeksi Fiyatlari Indeksi Geçinme Indeksi
1994=100 1994=100 1995=100
Madde Agirlik Madde Agirlik Madde Agirlik
Ana grup sayisi % sayisi % Ana grup sayisi %
Gida, içki, tütün 130 31.09 130 27.58 Gida hare. 96 42.49
Giyim ve ayakkabi 73 9.71 73 8.65 Giyim hare. 58 12.78
Konut ve kira 18 25.80 18 27.84 Konut hare. 10 20.72
Ev esyasi 67 9.35 87 8.00 Ev esyasi 30 8.00
Saglik 13 2.76 13 3.22 Saglik ve
kisisel bakim 16 2.82
Ulastirma 24 9.30 24 10.66 Ulastirma 11 5.95
Eglence-küitür 31 2.95 31 3.62 Kültür-egitim
eglence 16 4.44
Egitim 7 1.59 7 1.48 Diger hare. 5 2.80
Otel, pastane
lokanta 13 3.07 13 3.62 Çesitli mal
hizmetler 34 4.38 34 5.35
Toplam 410 100.00 410 100.00
Toplam 242 100.00

 

Sende yorum yap