Cari İşlemler Dengesi fazlalık veriyor

, , Sende yorum yap

Basbakan Turgut Özal geçen yilin son haftasinda “sevinerek ve de övünerek” bir haberi tekrar tekrar gündeme getirdi:
“Uzun yillardan sonra Cari islemler Dengesi ilk defa açik vermiyor. Hatta fazlalik veriyordu. Böyle bir durum bundan önce sadece 1973 yilinda olmus, o yilin isçi gelirlerinin fazlaligi nedeniyle Denge gene müsbet kapanmisti…”
-Cari islemler Dengesi Nedir?
-Cari Islemler Dengesi’nin fazlalik vermesi iyi birsey midir?
-Bu yil Cari Islemler Dengesi nasil fazlalik verdi?
Bu sorularin cevabi bilinir ise. durumu saglikli sekilde degerlendirme imkani ortaya çikar.
Cari islemler Dengesi Nedir?
Ülkenin tüm döviz gelirleri ile tüm döviz giderlerinin alt alta yazilip, gelirin giderle karsilastirildigi tabloya “Ödemeler Dengesi” denir.
Ödemeler Dengesi, hiç açik vermez. Mutlaka dengelenir. Çünkü gider gelirden fazla ise. fazla olan harcama mutlaka bir yerden borç para bulunarak yapilmistir. Aksi halde ülke kendi kendine döviz basarak harcama yapamaz.
Ama Cari Islemler Dengesi açik verebilir.
Çünkü Cari Islemler Dengesi Ödemeler Dengesi’nin bir bölümüdür.
Cari Islemler Dengesi’nin gelir kaleminde:
-Ihracat
-Turizm
-Isçi Gelirleri
-Nakliyat. Sigorta vs. Gelirleri görülür.
Giderler kaleminde ise:
-Ithalat
-Dis Seyahat Harcamalari
-Nakliyat. Sigorta vs. Giderleri
-Dis Borç Faiz Ödemeleri görülür.
Bu gelir ve giderlerin mukayesesine göre Cari Islemler Dengesi açik veya fazla verir.
Halbuki Cari islemler Dengesi’nin altinda bir de “Sermaye Hareketleri” kalemi vardir.
-Yabanci Sermaye Girisi
-Dis Borç Ana Para Ödemeleri
-Disaridan Yeniden Borç Kullanimi
Sermaye Hareketleri bölümünde yer alir.
1988 Yilinda Cari Islemler Dengesi Ne Oldu?
1989 Yilinin ilk on aylik Cari islemler Dengesi rakkami yeni yayinlandi, iste bu rakam, dengenin fazlalik verdigini gösteriyor.
Ocak-Ekim Yillik
1988 1987 1987
CARI ISLEMLER DENGESi 408 -294 -982
1. Dis Ticaret Dengesi -1.833 -2.340 -3.229
a. Ihracat-FOB 9.221 7.980 10.322
-Mal Ihracati-FOB 9.085 7.883 10.190
-Transit Ticaret 136 97 132
b. Ithalat-FOB -11.054 -10.320 -13.551
-Mal Ithalati-CIF -11.613 -10.789 -14.158
-Altin Ithalati -30 -90 -121
-Transit Ticaret -78 -60 -88
-Navlun-Sigorta (1) 685 619 816
2. Görünmeyenler Dengesi 523 34 -171
a Görünmeyen Gelirler 4.788 3.464 4.111
-Turizm 1.890 1.324 1.476
-Diger (2) 2.898 2.140 2.635
B Görünmeyen Giderler -4.265 -3.430 -4.282
-Turizm -325 -334 -448
-Dis Borç Faizi -2.580 -2.026 -2.507
-Diger (3) -1.360 -1.070 -1.327
3.Karsiliksiz Transfer 1.718 2.012 2.418
a. Özel Gelirler 1450 1.768 2.088
-Isçi Dövizi 1.394 1.712 2.021
-Bedelsiz Ithalat 56 58 67
b. Özel Giderler -15 -14 -22
c. Resmi Transfer (4) 283 258 352
(1) Ithalatta yapilan navlun ve sigorta ödemeleri.
(2) Türk tasiyicilarina yapilan navlun ve sigorta ödemeleri.
(3) Yabanci tasiyicilara yapilan navlun ve sigorta ödemeler ile yabanci sermaye kâr transferi.
(4) ABD hibe yardimi ve NATO Enfrasütrüktür ile Türkiye’deki misyonlarin resmi döviz harcamalari ve yurt disindaki vatandaslarin bedelli askerlik için gönderdikleri dövizler.
Yukaridaki tabloda görüldügü gibi geçen yilin ilk on ayinda 294 milyon dolarlik açik, bu yilin ayni döneminde 408 milyon dolar fazlaliga dönüsmüs.
Cari Islemler Dengesi Nasil Fazlalik Vermis?
Yukaridaki tabloya dikkatle bakilacak olur ise, geçen yilin ayni dönemine kiyasla bu yilin müsbet gelismeleri söyle görülür:
-Mal ithalati sinirli kalmis, bir yil önceye göre yaklasik l milyar dolar artmistir. Mal ihracatindaki artis rakkami ithalat artisini karsilamaktadir.
-Turizm giderleri hiç artmamis, buna karsilik turizm gelirleri % 42 oraninda, yaklasik yarim trilyon liradan fazla artis göstermistir.
Geçen yilin ilk on ayinda açik 294 milyon dolar idi. Demek ki, diger dengeler ayni düzeyde kalirken turizm gelirleri 300 milyon dolar dolayinda artsa açik ortadan kalkabilecektir.
Turizm gelirleri “belli varsayimlara dayali olarak hesaplanan” rak-kamlardir. Son yillarda bu rakkamlar içeride ve disanda süphe uyandiracak sekilde yükseltilmektedir.
OECD’nin turizm geliri hesaplarina itirazi bilinmektedir.
Bu nedenle 1988 Ocak – Ekim döneminde Cari Islemler Denge-si’nde görülen fazlalik bazi iktisatçilan, Basbakan kadar sevindireme-mektedir.
Hesabin Sadece Üzerine Degil, Altina da Bakmak Lazim
Cari islemler Dengesi, normal kosullarda önemlidir. Açik degil fazlalik vermesi basaridir. Ama bu fazlalik acaba, kullanilabilir bir fazla-likmidir? Yoksa “haydan gelen huya mi gidecektir?”.
Bunun için Cari Islemler Dengesi’nin altindaki sermaye hareketleri kalemine bakmak gerekir.
Türkiye gibi agir borç servisi olan ülkelerde, dis borç ana para kalemi “önem tasir”. Bu kalem Cari Islemler Dengesi’nin altinda yer aldigindan, dengedeki fazlaligi silip süpürebilir.
Iste bizde de olan budur.
Geçen yilin ve bu yilin ilk on ayinda dis borç ana para ödeme rak-kamlari milyon dolar olarak söyledir:
1988 1987
Uzun ve Orta Vade 3.175 2.278
Kisa Vade 858 281
Toplam 4.033 2.559
Demek ki, bu yilin ilk on ayinda, geçen yilin ilk on ayindan 1.474 milyon dolar daha fazla borç ana parasi ödenmistir.
Cari Islemler’deki fazlaligi, sermaye hareketlerindeki ödemeler yutup götürmüstür.
Geçen yilin açigi, borç ödeme rakkamina eklendiginde elde edilecek 2.853 milyon dolar rakkami, bu yilin fazlaliginin, borç ödeme rakkamindan düsülmesiyle elde edilecek 3.625 milyon dolar rakka-mindan küçük oldugu görülür.
Bunun için, bu yilin Cari Islemler Dengesi’ndeki fazlaliginin tek basina durumunun iyilestigini gösteremeyecegi anlasilir.
Cari Islemler Dengesi’nin Fazlalik Vermesi Ekonomi Için Iyi bir seymidir?
Cari islemler Dengesi Açigi, bir ekonomide toplam iç kaynaklara eklenen dis kaynaktir.
Asagida 1989 Yili Programinin 32 Numarali “Ekonominin Genel Dengesi” baslikli tablosunun bir bölümü verilmektedir.
Asagidaki tabloda, Gayri Safi Milli Hasila rakkaminin altindaki “dis açik” rakkami, Cari Islemler Dengesi’nin dolar olarak tahmin edilen açiginin cari kurdan Türk Lirasi karsiligidir.
Ekonominin toplam kaynagi GSMH ve dis açik toplamindan olusmaktadir. Dis açik toplam kaynagi artirmaktadir. Ekonominin Genel Dengesi (1988 Fiyatlariyla, Milyar TL.)
1988 1989
Gayri Safi Milli Hasila 103222.7 108383.8
Dis Açik 802.0 610.8
Toplam Kaynaklar 104024.7 108994.7
Toplam Yatirimlar 26454.3 28673.0
Sabit Sermaye Yatirimi 24970.7 26787.8
Toplam Tüketim 77570.4 80321.6
Devlet Planlama Teskilati’nda denge hesabini yapanlar, Cari islemler Dengesi’ni bir açik veya fazlalik unsuru olmaktan öte ekonomik politikalarin bir sonucu olarak degerlendirirler. Eger ekonomide yatirima önem veriyorlar ise, ekonominin kaynaklarina hareket getirmek istiyorlar ise, ithalati artirirlar, ithalat artinca ekonomiye ek kaynak girer ama Cari Islemler Dengesi de açik verir.
Burada eger ithalat artarken, ihracat daha fazla artiyor ve denge böylece saglaniyor ise, buna sevinilir. Aksine ithalat durakladigi için dengeye varilmis ise bu ekonominin durgunluga yönelisinin bir isareti sayilir.

 

Sende yorum yap