Brezilya’da 25 yıldır önlenemeyen enflasyon bu kere önlenebilecek mi?

, , Sende yorum yap

Brezilya’da 1964 yilinda askerler ülkenin kötü yönetildiginden, ekonominin çökertildiginden sözedip yönetime el koyduklarinda enflasyon % 100 idi.
Aradan 25 yil geçti. Bugün Brezilya’da enflasyon % 1000. Ve de aradan gecen 25 yilda hersey denendi. Enflasyonu kontrol altina almak mümkün olamadi. Nasihat Eden Çok
Brezilya, Amerikan bankalarinin iktisatçilarinin deneme tahtasina döndü. Herkes bir reçete hazirladi. Brezilyalilar itirazsiz bu reçeteleri uyguladi.
Bugün Brezilya’nin durumu ortada… Ama yeni bir reçete daha uygulaniyor. Geçen hafta yeni reçete açiklandi.
Brezilya’nin 121 milyar dolar dis borcu var. GSMH’si ise 320 milyar dolar. Demek ki, dis borç / GSMH orani yaklasik % 40 dolayinda. (Bizim dis borcumuz 40 milyar dolar, ama dis borç / GSMH oranimiz, Brezilya’ninkinden daha kötü: % 65)
Brezilya’da kamunun finansman açigi (enflasyondan arindirilmis net olarak) % 7 dolayinda hesaplaniyor.
Bu nedenle Brezilya Hükümeti içeriden, iç piyasadan devamli borçlaniyor. Yaklasik 60 milyar dolar dolayinda da iç borç stoku var.
Böylece iç ve dis borçlar toplami GSMH’nin % 60’ina ulasiyor. (Türkiye’de bu oran daha fazla) Enflasyonun Kaynagi Iç Borç Faiz Yükü
Brezilya dis borcu kolay buluyor. Sik sik erteletebiliyor. Yeni ödeme planlari hazirlatabiliyor.
Örnegin geçen yil 121 milyar dolar dis borcun 62 milyar dolarlik kismi yeni ödeme planina baglanmis.
Bu yil 5 milyar dolar taze para ile ek borç saglanmasi bekleniyor.
Ama gelin görün ki, içeride, iç borç bulmak sorun.
Halbuki, Hükümetin finansman açiginin % 90’inin iç borç ile finansmani gerekiyor.
Enflasyonun % 1000’lerde dolastigi bir ülkede Hükümet iç borçlanmada tek alet olarak “overnight market” (kisa vadeli günlük kredi) sistemini kullaniyor. Tabii bunun fiyati çok yüksek oluyor. Ve de Hükümet bu nedenle enflasyonu devamli atesliyor. Atesi söndüremiyor. Endeksleme Sistemi
Yirmibes yildir, 1964 yilindan buyana fiyatlar, ücretler enflasyona endekslen-mis.
Brezilya’da döviz satin almak, saklamak yasak oldugundan halkin parasini bankalara yatirtabilmek için bulunan sistem, faizin de endekslenmesi ve mevduat sahibine yillik en az % 20 reel gelir saglanmasi.
Isçi ücretleri de endeksleniyor. Ama isçiler endekslemeye ragmen enflasyona yetisememekten sikayetçi. Çünkü bir ay önceki artisa göre, bir ay sonra ücret ayarlamasi yapilinca, arada geçen süre ücretlinin aleyhine isliyor. Bankalar Çok Memnun
Brezilya’da hayatindan en memnun kuruluslar bankalar. Çünkü kredi vere-meseler bile “para tacirligi” onlari zengin ediyor.
Hizli enflasyon nedeniyle banka çekleri gününde tahsil ediliyor. En uzun vadeli çek veya senetler bes günlük.
Bankalar tüccara, sanayiciye para veremiyor ama, Devlete veriyor. Örnegin Brezilya’daki Citibank subesi, Dünya üzerinde Citibank’in en kârli kurulusu imis. ABD’deki ana Citibank’in toplam bankacilik kârinin % 15’ini bu subenin faaliyeti olusturuyormus.
Halbuki Brezilya’daki Citibank subesi, ülkedeki bankalar siralamasinda 5’inci sirada geliyormus. Daha öncekilerin kârliliklarini düsünün…
(Bu konularda daha genis bilgi için bakiniz: The Economist, Jan. 7, 1989. sayfa 69) Geçen Hafta Olanlar
Amerikalilarin önerisiyle Brezilyalilar geçen hafta basindan buyana yeni bir reçeteyi uygulamaya basliyor.
– Bundan evvel 2 defa fiyatlar/ücretler dondurulmustu. Bir ise yaramamisti. Simdi gene donduruluyor.
– Bundan önce 2 defa Brezilya parasi Cruzado’nun üç sifiri silinmisti. Simdi bir defa daha bu operasyon tekrarlanip, milli para dolar karsisinda % 17 deve-lüe ediliyor. Bir sürü de sözler veriliyor:
– Kamu açiklan sifira indirilecek. Bunun için bakanliklar lav edilecek. Memurlar isten çikarilacak. KiT’ler verimli hale getirilecek. Özellestirmeye hiz verilecek. KIT ürünlerine zam yapilacak.
– Endekslemeye son verilecek.
– Faiz oranlari yükseltilecek. Krediler daraltilacak. Yapisal Sorundan Ne Haber?
Bütün bunlar aspirin tedbirlerdir.
– 121 milyar dolar dis borç faizi nasil ödenecek?
– 60 milyar dolar karsiligi iç borç faizini kim ödeyecek?
Hükümetin basinda bu dertler oldukça ve de sadece iç borçlarin yillik faiz yükü, toplam tasarruflarin % 70’ine esit oldugu sûrece Brezilya enflasyon derdinden kurtulabilir mi?
Saf ve bakir bir Anadolu iktisatçisi olarak bizim kanaatimiz sudur ki. bu tedbirler de bir ise yaramayacak. Dikkat ediniz. Uzun yillardir göz ucuyla Brezilya Modelini izleyip, ona uymaya çalistigindandir ki, Türkiye’nin de burnu pislikten çikamamaktadir.

 

Sende yorum yap