Bölgeler İtibarıyla Gelir Dağılımı

, , Sende yorum yap

Devlet İstatistik Enstitüsü'nün (DIE) 1994 yılı hane halkı gelir dağılımı anketlerine göre Türkiye'de hane halkının ve gelirin bölgeler itibariyle dağılımında, hane halkının yüzde 26.6'sinin toplandığı Marmara Bölgesi toplam gelirden yüzde 38.6 oranında pay almaktadır.

Toplam hane halkının ve toplam gelirin dağılımı

                                     Toplam Hane halkı              Toplam Gelir

Marmara                                     26.6                   38.6

Ege                                           15.7                   13.9

Akdeniz                                     12.5                   11.0

iç Anadolu                                 17.9                   15.4

Karadeniz                                  12.8                   10.9

Dogu anadolu                              7.1                     5.7

Güneydogu Anadolu                     7.4                     4.5

Türkiye                                      100.0                 100.0

Güneydoğu Anadolu'da toplam hane halkının yüzde 7.4'ü yasamakta, onlar toplam gelirin yüzde 4.5'unu paylaşmaktadır.

İlginç olan, Marmara Bölgesi dışındaki tüm bölgelerde, bölgenin gelir dağılımındaki payının toplam hane halkı payından daha düşük olmasıdır.

Bu tablo, gelirin bölgeler arasında genel dağılımını ortaya koymaktadır.

Fakat bunun ötesinde bilinmesi gereken bir dağılım daha vardır.

Acaba her bölgede, bölgeye düsen gelir, hane halkı arasında nasıl paylaşılmaktadır. Toplam hane halkının yüzde yirmilik 5 dilime ayrılması halinde, en fakirden en zengine dogru her grup bölge gelirini nasıl paylaşmaktadır?

Bölgelerdeki hanelerin yıllık kullanılabilir gelirin yüzde 20'lik gruplara göre dagilimi

Birinci                     İkinci         Üçüncü       Dördüncü              Besinci

%20                         %20           %20             %20                %20

(En fakir)            (Fakir)            (Orta)          (Zengin)     (En zengin)

Marmara                 4.3            7.5           10.7          16.4     61.1

Ege                       5.4            9.7           14.1          20.9     49.9

Akdeniz                 5.2            9.1           13.2          19.6     52.9

iç Anadolu              5.0            9.1           13.8          21.9     50.2

Karadeniz               5.1            9.5           13.8          20.1  

Dogu Anadolu         6.3           11.3           16.2          23.1     43.1

Güneydogu Anadolu  7.1           11.1           14.9          20.8     46.1

Türkiye                    4.9             8.6          12.6          19.0     54.9

En zengin yüzde 20'lik hane halkı ile, en fakir yüzde 20'lik hane halkımın geliri arasındaki uçurum, Türkiye genelinde 11.2 kat, Marmara'da 14.2 kat, Ege'de 9.2 kat, Akdeniz'de 10.1 kat, Iç Anadolu'da 10.0 kat, Karadeniz'de 10.1 kat, Dogu Anadolu'da 6.8 kat, Güneydoğu Anadolu'da 6.5 kattır. Güneydoğu Anadolu'da zengin ile fakir arasındaki uçurumun 6.5 kat olması gelir adaletinden değil genel fakirliktendir. Marmara Bölgesi'nde fakir grup ile en zengin grup arasında Türkiye genelinin üzerinde 14.2 kat bir uçurum vardır ama bu uçurum, bölgenin zenginliğindendir.

Bölgelerde gelirin hane halkı arasındaki dağılımının Türkiye genelinde değerlendirilmesine imkân verecek olan Gini katsayisi (orani)dir.

DIE'nin 1994 yili için Türkiye genelinde belirlediği Gini katsayısı 0.49'dur.

DIE Gini katsayısını 1987 yılı için 0.44 olarak açıklamıştı. 1968 yılı için Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nin 1973 yılı için DPT'nin Gini katsayısı hesaplamaları vardır.

1) Lorenz Eğrisi

Lorenz Eğrisi, toplam gelirin nüfus dilimleri arasında dağılımındaki "eşitliği/adaleti" görüntüleyen bir çizimdir.

Bu çizimde bir kare alınır. Karenin alt kösesi, üst kösesine bağlanır. Karenin sağ kenarı ve alt kenarı 100'e bölünür. Sağ kenar (dikey eksen) milli geliri, alt kenar (yatay eksen) nüfusu gösterir: Eğer bir ülkenin milli geliri mutlak eşitlikte gerçekleşmiş olabilse, (nüfusun her dilimi, milli gelirden esit pay alabilse) nüfusun yüzde 20'si gelirin yüzde 20'sini, yüzde 40'i, gelirin yüzde 40'ini, nüfusun yüzde 60'i gelirin yüzde 60'ini alabilse, 45 derecelik açı ile dikey ve yatay eksenin kesiştiği alt noktadan çıkarılan doğru, tepe köseye birleşir. Bu 45 derecelik doğruya "mutlak eşitlik eğrisi" denilir.

Ülkedeki gelir dağılımının mutlak eşitlikten ne kadar uzaklaştığını çizim olarak görmek için, yüzde 20'lik 5 dilime ayrılmış nüfusun her bir diliminin toplam milli gelirden aldığı paylar yatay ve dikey eksenden çıkışla karenin içine işaretlenerek dağılımın çizimi elde edilir.

Örneğin nüfusun ilk yüzde 20'lik bölümü gelirin yüzde 4.9'unu alıyor. İkinci yüzde 20'lik dilimi yüzde 8.6'sini alıyor. Yatay eksende, ilk 20'nin üzerinden bir dik çizgi çekilir. Dikey eksende 4.9'un karşısından yatay bir çizgi çizilir. İki çizginin kesiştiği nokta işaretlenir;

Nüfusun yüzde 40'lik diliminin gelirden aldığı pay, yüzde 20'lik birinci dilimin payı yüzde 4.9 ile ikinci yüzde 20'lik dilimin payı yüzde 8.6'nin toplamı yüzde 13.5'tur Bunun için ikinci nokta bulunurken, yatay çizgiden 40'in üzerinden çıkılacak çizgi ile, düşey eksende 13.5'un yanından çizilecek çizginin sonuçta, mutlak eşitlik eğrisinin altında balon seklinde aşağı doğru sarkan bir eğri elde edilir.

Bu balon, "mutlak eşitlik eğrisinden ne kadar uzaklaşırsa (ne kadar şişman ise) gelir dağılımı o kadar bozuktur. Eğri "mutlak eşitlik eğrisine yaklaştıkça gelir dağılımında adalete yaklaşılmış demektir.

2) Gini katsayısı (Gini oranı)

Gini katsayısı, Lorenz Eğrisine dayalı olarak gelir dağılımındaki eşitsizliği ortaya koyan bir göstergedir.

Gini katsayısı, mutlak eşitlik eğrisi diye adlandırılan 45 derecelik eğri ile ortaya çıkan üçgen alan (OLT)

İçinde gelir eşitsizliğini gösteren Lorenz Eğrisinin oluşturduğu (OZL) alanın, mutlak esitlik çizgisi (01) altında kalan toplam üçgen alana (OLT) oranı ile bulunur. Basit anlatımla Gini katsayısı şöyle hesaplanır:

Gini katsayısı =Lorenz Eğrisi ve mutlak eşitlik eğrisi ile çevrilmiş olan(OLZ)/Mutlak eşitlik eğrisi altında kalan toplam alan (OLT)

Gini katsayisi O ile l arasında bir değerdir. Eğer mutlak eşitlik eğrisi ile Lorenz Eğrisi ayni eğri ise (yani tam eşitlik var ise) Gini katsayısı O olur. Tam tersine, Lorenz Eğrisi ATL yatay ve dikey çizgilerine yapışacak kadar kötü ise sonuç l olarak çıkar.

Bunun için Gini katsayısı O'a doğru yaklaştıkça gelir dağılımının düzgünlüğünü, l'e yaklaştıkça kötülüğünü gösterir.

Gini katsayısı ve Lorenz Egrisi gelir dağılımındaki bozukluğu ortaya koyar, fakat yoksulluk hakkında bilgi vermez.

DiE'nin 1994 yılı Hane halkı Gelir Dağılımı Anketi sonuçlarına göre belirlediği Gini katsayıları şöyledir:

Türkiye                                   0.49

-Kentlerde                               0.51

-Kırlarda                                 0.41

DiE'nin 1987 yılı için hesapladığı Gini katsayısı 0.44 olduğuna göre, demek ki 1987-1994 yılları arasında gelir dağılımında bozulma olmuştur.

Gini katsayısı Güney Kore'de 0.36, Malezya'da 0.48, Brezilya'da 0.57, Meksika'da 0.50'dir.

Gelir araştırmalarında bölgelere göre Gini katsayısı   

                   AÜSBF |  DPT l   1987 DIE j 1994 DIE

                   1968    1973       toplam      toplam

(HHGTHA)    (HHGDA)

Türkiye                  0.57     0.52           0.44          0.49

Ege-Marmara              0.45     0.47           0.43          0.53

Marmara                    0.56

Ege                                                                     

Akdeniz                   0.53     0.57           0.43          0.47

İç Anadolu                0.55     0.50           0.43          0.44

Karadeniz                 0.55     0.53      .    0.37          0.46

Doğu-  G.Doğu           0.62     0.50           0.46          0.38

Doğu                                                                      0.37

G. Doğu                                                                  0.38

Kaynaklar:

AÜSBF, Türkiye'de Gelir Dağılımı 1968, Tuncer Bulutay, Serim Timur, Hasan Ersel, Ankara 1971 DPT, 1973 Gelir Dağılımı Araştırması DIE, 1987 Hane halkı Gelir ve Tüketim Harcamaları Anketi Sonuçları, Gelir Dağılımı, 1990

DIE, 1994 Hane halkı Gelir Dağılımı Anketi (HHGDA geçici sonuçları)

 

Sende yorum yap