Bankaların denetimi

, , Sende yorum yap

Bugün Istanbul’da Shereton Otelinde Merkez Bankasi ile is tanbul Üniversitesi iktisat Fakültesi Bankacilik Arastirma Merkezinin ortaklasa düzenledikleri uluslararasi bir toplanti yapilacaktir. Bu toplantida hernekadar dünya mali piyasala rindaki gelismeler de tartisilacak ise de üzerinde durulacak ona konu bankalarin denetimidir.
Bankalarin denetimi konusunda ihtisas sahibi çok taninmis bir kisi toplantiya katilmaktadir. Bu kisi ingiliz Merkez Banka sinin bankacilik denetim bölüm baskani Peter Cooke’dur. AET Bünyesindeki bankacilik mevzuatinin bir örneklestirme çalismalari çerçevesinde teskil olunan, “Avrupa bankalarinda denetim esaslarini belirleme komisyonu”, komisyon baskani nin ; di ile anilmaktadir: “Cooke Komisyonu.”
Peter Cooke ve basinda bulundugu bölüm ingiltere’de ku rulu yerli ve yabanci bankalari devamli izlemekte, “testi kiril diktan sonra fetva vermek yerine, testinin kirilmamasi için de vamli uyarilar” yapmaktadir.
Istanbul’da bugün yapilacak toplatida bankalarin denetimi konusu tartisilirken gündeme gelecek temel konular,
1. Maliye Bakanligi ve Merkez Bankasi arasinda dagilmis olan sorumlulugun Merkez Bankasinda toplanmasi geregi,
2. Kanunlarla verilmis genis, yetkilerin kullanilma sekli ve
3. Geriye dönük denetime degil, ileriye dönük gözetime agirlik vererek, bankacilik kesiminde olaylarin pesinden kos mak yerine gelismeler yönlendirmektir.
Bankalar Kanunu, Maliye Bakanligina, Merkez Bankasi Ka nunu Merkez Bankasina bankalarin denetimi konusunda çok genis yetkiler vermis, sorumluluklar yüklemistir.
Bankalar Kanunu bankalarin denetimiyle ilgili olarak Mali ye Bakanligina genis yetkiler vermis, büyük sorumluluklar yüklemistir. Kanunun degisik maddelerine göre, Maliye Ba kanligi:
– Bir bankanin kurulusuna, bankacilik islemleri yapmasina, mevduat kabulüne izin veren ve bu izini kismen veya tama men kaldirabilen üst organdir.
– Bankalarin sube açmalanna izin verdigi gibi mali bünyeleri zayif, kanuni yükümlülükleri yerine getirmede güçlük çeken bankalarin subelerinin birlestirilmesini de isteyebilir.
– Bir bankanin yasalara, bankacilik ve muhasebe ilkelerine aykiri islemleri nedeniyle mali bünyesinin ciddi sekilde zayifla makta oldugunu anlasildiginda, Maliye Bakanligi, ilgili banka ya uygun bir süre taniyarak, kanuna aykiri durumun düzeltil mesini, mali bünyenin kuvvetlendirilmesini isteyebilir.
-Taninan süre içinde gereken önlemlerin alinmamasi veya bankanin mali bünyesinin zayiflamaya devam etmesi halinde, Maliye Bankanliginca bir geçici yönetim kurulu teskil edilebi lir.
– Mali bünyesi taahhütlerini karsilamayacak derecede zayif lamis olan veya zayifladigi t’esbit edilen bankalarin geçici yö netim kurulu, bir banka veya bankalar konsorsiyumu aracili giyla mali bünyesinin takviyesi için Maliye Bakanligi gerekli tedbirleri alabilir.
– Bu tedbirlerle mali bünyesinin güçlendirilmesine imkan görülmeyen bir bankanin bir veya bir kaç bankaya devrine ve ya bir veya birkaç banka ile birlestirilmesine Maliye Bakanligi nin önerisi üzerine Bakanlar Kurulu Karar verir.
– Mali bünyelerinin güçlendirilmesine ve devir veya birlesti rilmesine imkan görülmeyen bir bankanin mevduat kabul ve bankacilik islemleri yapma yetkisini Maliye Bakanligi kaldirir.
– Maliye Bakanligina bagli Bankalar Yeminli Murakiplari Bankalar kanunu ve diger kanunlarin bankalarla ilgili hüküm lerinin uygulanmasini ve hertürlü bankacilik islemlerinin mu
rakabesini, bankalarin varliklari, alacaklari, özkaynaklan, borçlari, kar ve zarar hesaplari arasindaki ilgi ve denglerin ve mali bünyeyi etkileyen diger nedenlerin tesbit ve takibini ya parlar.
Merkez Bankasinin denetime iliskin sorumluluk ve yetkilile ri Merkez Bankasi Kanununda belirlenmistir:
– Merkez Bankasi kalkinma planlari ve yillik programlarin hedeflerine uygun olarak banka plasmanlarini nitelik ve nice lik bakimindan yönlendirir, toplam kredi hacmi ile kredilerin sektörler ve konular itibariyle dagilim seklini düzenler.
– Bankalarin taahhütlerine karsilik bulunduracaklari Umu mi disponibilitenin asgari oranini ve bankalarin mevduat kar silik oranlarini belirler.
– Merkez Bankasi islemlerinde uygulanacak reeskont, is konto ve faiz hadleri ile ücret ve komisyonlari tesbit eder.
– Bankalann Merkez Bankasinca açilacak kredilerin esas ve sartlari ile reeskont ve avans limitlerini belirler.
Türkiye’de banker olaylarina dayali olarak ortaya çikan ekonomik sarsintidan sonra, özel dönemin heyecani ile 1983 yilinda Bankalar Kanununda yapilan degisikliklerde Maliye Bakanligina bankalarin denetimi konusunda çok genis yetki ler verilmis, sorumluluklar yüklenmistir.
Gerçekte 1958 yilinda hazirlanan Bankalar Kanunu ve on dan önceki mevzuatda da bankalarin denetimiyle ilgili yetki ve sorumluluklarin Maliye Bakanliginin topladigi görülür.
Ancak, Maliye Bakanliginda bankalarin denetimi konusun da gerekli teskilatlanma eskiden beri gerçeklestirilememistir. Hazine Genel Müdürlügüne bagli bankacilik bölümü (halen Hazine ve Dis Ticaret Müstesarligina baglidir) personel baki mindan ve teknik bakimdan kanunlarin Verdigi yetkiyi kullan ma imkanina sahip degildir.
Merkez Bankasi’nin sahip bulundugu disponibilite ve kanu ni karsilik oranlarini, reeskont ve iskonto limitlerini ayarlama ve faizlerini belirleme, kredileri sektörler ve konular itibariyle yönlendirme yetkisi, bankalarin üzerinde genis bir denetim imkanini ortaya koymaktadir.
Ayrica Merkez Bankasina bankalarca gönderilen bilgiler de Merkez Bankasina bankalarin elismesi yakindan izleme ve gelismelere müdahale imkanini vermektedir.
Fakat Bankalann denetimi konusunda Maliye Bakanligi nin ön planda görünme gayreti, Merkez Bankasinin bugüne kadar etkin olma tesebbüsünde bulunmamasi, denetim konu sunda Merkez bankasinin giderek pasif hale gelmesine neden
olmustur

 

Sende yorum yap