Asgari vergi tartışması nedir?

, , Sende yorum yap

11.7.1992 tarih ve 21281 sayili Resmi Gazete’de yayimlanan 3824 sayili kanunla “asgari kurumlar vergisi” müessesesi ihdas edildi. Kanun; kurumlarin, kurumlar vergisinden muaf veya müstesna kazançlarinin bulunmasi halinde, ödeyecekleri verginin; indirim konusu yapilacak gelirlerinin (istirak kazançlari hariç) toplamina ve kurumlar vergisi matrahina, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 25’inci maddesinde yazili oranin uygulanmasi suretiyle hesaplanan yerginin % 50’sinden az olamayacagini hükme bagladi. Asgari verginin yürürlük tarihi 1.1.1992 olarak belirlendi, s
Asgari vergi uygulanmasinin bankalar, yatirimcilar ve ihracatçilar üzerinde olumsuz, haksiz ve telafi edilemeyecek etkilere yol açacagi iddia ediliyor.
****
Bu anlatim konuya yabanci olanlara birsey vermedi sanirim…
O halde ben size “saf ve BaKIr bir Anadolu çocugu” anlatimi ile konuyu basitlestireyim.
(Aci bir itiraf: Bugüne kadar ben de bu isi bir türlü anlayamamistim. Eski hesap uzmanlarindan Mevlüt Aydemir kardesimize sordum. Ögrendim. Ögrendiklerimi size aktariyorum…)
Herseyden Ünce Bilancolardaki Farki Bileceksiniz
Türkiye’de yürürlükteki mevzuata göre 3 farkli sekilde bilanço dü-zenlenirmis. Bu 3 farkli sekilde düzenlenen bilançolar ayni sirketin ayni faaliyetini farkli sekilde yansitirmis. Bu 3 farkli mevzuu
1)- Halka açik sirketler için sermaye piyasasinin öngördügü bilanço tanzimi esaslari,
2)- Türk Ticaret Kanunu’nun bilanço tanzimine ait esaslari,
3)- Bankalar Kanunu’nun bilanço tanzimine iliskin esaslari Imis.
Simdi bunlar arasinda ne fark var soracaksiniz?
(1) Halka açik sirketlerin bilançolarinin genel kabul görmüs muhasebe ilkelerine göre hazirlanmasi öngörülmüs.
— Örnegin çalisanlar için her yil ayrilan kidem tazminatlarinin bilançoda gösterilip, kârdan düsülmesi gerekiyor.
— Alacak ve borç senetlerinin iskonto edilerek bilançoya yansitilmasi gerekiyor.
— Örnegin gelecekte olusacagi anlasilan zararlar için karsilik ayrilmasi gerekiyor.
(2) Bankalar Kanunu’na göre bilançolarini düzenleyen, bankalar için:
— Örnegin kidem tazminat karsiliklarini bilançoda gösterme zorunlulugu yok.
— Buna karsilik muhtemel zararlar için karsilik ayirabiliyorlar,
— Bankalarin mevduat ve kredi faizlerinin o yila ait kismini bilançoya yansitmalari için belli usulleri var.
(3) Türk Ticaret Kanunu’na göre düzenlenen bilançolarda yukarida sayilan ayricaliklara rastlanmiyor.
Ticari Kâr ile Mali Kâr Farki
Üç çesit bilanço olur da iki esit kâr olmaz mi?
“Bir sirket kâr etti”, “bir sirket zarar etti” denildiginde, bakmaniz gerekir, “Ticari kâr mi? Mali kâr mi? Ticari zarar mi? Mali zarar mi?”
Ticari kâr, üç çesit bilanço tanzim sekline göre, farkli biçimlerde ortaya çikar… Ama genelde, o firmanin bir faaliyet dönemi sonunda ulastigi neticeyi gösterir…
Çimdi ticari kâr rakarnini bir yana yaziniz…
Vergi açisindan, bu ticari kâr rakamina yapilan eklemeler ve çikarmalar sonucu bulunan rakam ise “mali kâr-mali zarar”dir.
Mali kâr-zarar, firmanin vergilendirilmesinde esas alinacak kâr-zarardir. Açik anlatimiyla faaliyet sonucunu degil, vergi hesabinda esas alinacak rakami gösterir.
(I) Ticari kâr rakamina (vergi mevzuatinda-masraf kabul edilmeyen, indirimi kabul edilmeyen giderler) eklenir. Nedir bunlar
— Örnegin kidem tazminati için fon olarak ayrilan para, kârdan düsülemez.,. Ancak bu paradan isçiye fiilen ödeme yapilir ise bu rakam düsülür. Q halde, kidem tazminati fonu ticari kâra eklenecektir.
— Örnegin hasarli mallar ileride için olusacak risklere ayrilan karsilik düsülmemis, ticari kâr hesaplanirken düsülmüstür. Halbuki vergi kanunu bunu kabul etmemektedir.
— Örnegin çek reeskontunun ticari kârdan düsülmesi kabul edilmediginden bu rakamlar eklenecektir.
— Kurumun yil içinde ödedigi vergi cezalarinin ticari kârdan düsülmesini de mevzuat kabul etmemektedir…
(II) Ticari kâr bakimindan (kanunlarla getirilen istisnalar, vergi tesvikleri, muafiyetler) düsülür. Nedir bunlar?
— Yatirimlari tesvik için uygulanan “yatirim indirimi”dir.
— Ihracati tesvik için getirilen ihracat istisnasidir
— Istirak gelirleri üzerinden yergi ödendiginden, ikinci deja vergilemeyi önlemek için getirilen istirak kazançlari istisnasidir.
— Repo geliri istisnasidir.
— Devlet tahvilleri ve Hazine bonosu faizleri istisnasidir.
Bu eklemeler ve çikarmalardan sonra ticari kâr rakamindan mali kâr rakamina ulasilir. Rakam müspet ise, sirket bu müspet rakam üzerinden vergilendirilir. Bu müspet rakam vergilendirmeye esas kazanç rakami olur.
Rakam menfi ise, sirket “mali zarar” göstermis olur. Vergi vermez.
Bu mali zararin, gelecek 5 yillik dönemde kâr saglanmasi halinde, kârdan mahsup edilmesi ve gelecek yillarin kârlarinin da o kadarlik bölümünden vergi ödenmemesi hakki vardir.
Bu temel bilgiler anlasilmadan “asgari vergi” konusunu tartismaya imkân yoktur.
Kurumlar Vergisi Nasil Hesaplanir Idi?
Asgari Vergi Kanunu çikmadan önce, Kurumlar Vergisi Kanunu’-na göre, bir sirket söyle vergi verir idi:
— Varsayalim ki bu sirket t milyar lira ticari kâr saglamis.
— Varsayalim ki bu sirket satin aldigi Hazine bonolarinin vergiden muaf faizlerinden yil içinde 800 milyon lira toplamis.
— Bu sirketin mali kâr rakamini bulmak için, ticari kârindan, vergi mevzuati bakimindan düsülmesi mümkün rakami indirecegiz ve mali kârini bulacagiz. Bu mali kâr rakami da sirketin kurumlar vergisi matrahini teskil edecek.
1.000 Ticari kâr
– 800 Hazine bonosu faizi (kurumlar vergisinden muaf kazanç)
200 Mali kâr (kurumlar vergisi matrahi)
— Sirketler, “Hazine bonolarinda vergi muafiyeti bulunmasina” ve bunlarin kazancinin “vergiden muaf kazanç” sayilmasina ragmen, kazanç üzerinde % 10 stopaj vergisi öderler. (Fonlari yok sayiyoruz.)
Demek ki, 800 milyon liralik faiz gelirinden, sirket 80 milyon lira stopaj ödeyecek.
— Sirketler, mali kâr rakamlari, (kurumlar vergisine esas teskil eden matrah) üzerinden % 45 oraninda kurumlar vergisi öderler.
_ Demek ki, 200 milyon liralik mali kârdan sirket % 46 oraninda, toplam 92 milyon lira kurumlar vergisi ödeyecek. Iki rakami toplayalim. 80 milyon lira stopaj vergisi 92 milyon lira kurumlar vergisi 172 milyon lira bu sirketin toplam vergi mükellefiyetidir.
* * * *
Geliniz, bir de ticari kârli bir sirketin mali zarara nasil ugrayacagini görelim:
— Varsayalim sirketin ticari kâri 800 milyon lira. Buna karsilik vergiden muaf Hazine bonosu faiz kazanci 1 milyar lira.
— Bu durumda mali kâr söyle olusacak: 800 Ticari kâr
-1000 Hazine bonosu faizi (kurumlar vergisinden muaf kazanç)
200 mali zarar
Bu sirket ticari kâr etmesine ragmen mali zarar göstereceginden kurumlar vergisi ödemeyecek ve bu 200 milyon liralik zarar rakamini gelecek 5 yilin kârlarindan mahsup ederek, gelecek yillarda da o kadar vergi muafiyetinden yararlanma sansini koruyacak.
Asgari Vergi Geldi Ne Oldu?
11.7.1992 tarihinde Resmi Gazete’de yayinlanan degisiklige göre, simdi bütün kurumlar vergisi mükellefleri için bir “asgari vergi” söz konusudur.
Bu asgari vergi hesabi söyle yapiliyor:
Sirketin kurumlar vergisinden muaf veya müstesna kazançlari (devlet tahvil faizi, yatirim indirimi, ihracat istisnasi, repo kazanci vs.) ile kurumlar vergisi matrahi toplaniyor, bu toplama kurumlar vergisi oraninin yarisi uygulanarak, (kurumlar vergisi orani % 46. 46/2 = 23->% 23 asgari vergi orani) asgari vergi tutari bulunuyor. •
Bulunan asgari yergi tutari sirketin muaf kazançlari üzerinden ödedigi stopaj vergisi ile kurumlar vergisi matrahi üzerinden ödedigi kurumlar vergisi toplami ile mukayese ediliyor, ödenen direkt vergiler asgari vergiden fazla ise herhangi bir islem yapilmiyor, aksi durumda asgari vergi tutarina esitleyecek vergi asgari vergi farki adi altinda sirketten aliniyor.
Asgari Vergi, Vergi Yükünü Nasil Büyütüyor?
Asgari verginin vergi rakamini nasil büyüttügünü göstermek için, yukaridaki örnege dönelim… Böylece asgari vergiden, “önceki ve sonraki” durumu karsilastirma imkânini bulunuz.
Tekrar olacak ama, hatirlatmak için yararli: 1.000 Ticari kâr – 800 Hazine bonosu faizi (kurumlar vergisinden muaf kazanç)
200 Mali kâr (kurumlar vergisi matrahi) idi.
Ve de bu rakamlara dayali olarak:
80 stopaj vergisi (% 10 oraninda)
92 kurumlar vergisi (% 46 oraninda) 172 toplam vergi ödenmis idi.
Asgari vergi geldikten sonra simdi:
200 mali kâr (kurumlar vergisi matrahi)ile
-800 Hazine bonosu faizi (vergiden muaf kazanç) rakamini toplayacaksiniz.
1000 rakamini bulacaksiniz. Bu rakam asgari vergi matrahi
olacak. Asgari vergi matrahini bulduktan sonra yapilacak islem su:
— Sirket 1 milyar lira matrah üzerinden 230 milyon lira asgari vergi ödemek zorunda.
— Halbuki, asgari vergiden önceki sistem çerçevesinde (genel esaslara göre) bu sirketin yergi yükü 172 milyon lira olarak hesaplanmisti.
— Demek ki asgari vergi mükellefiyeti bu sirkete 230-172 = 58 milyon lira ek vergi yükü getiriyor.
Zararli Sirket Nasil Asgari Vergi Ödeyecek?
Yukarida açikladim. Bir sirket ya ticari bilançosunda zarar gösterir, ya mali bilançosunda zarar gösterir, ikisi farkliseylerdir. Asgari vergi. ticari bilançoda da mali bilançoda da zarar gösteren sirketlere ek vergi yükü getiriyor. Bakiniz nasil
(l) Bir sirket biançosu varsayalim: 300 milyon lira sirketin ticari kâri var. -1.500 milyon lira Hazine bonosu faizi (vergiden muaf kazanci) ______oldugundan
1.200 milyon lira, mali bilançosu zir’ar gösteriyor.
Mali bilançosu zararli oldugu için de eski usule göre % 46 kurumlar vergisi mükellefiyetinden kurtuluyor. (Sadece Hazine bonosu faiz kazanç üzerinden % 10 stopaj vergisi ödeyecek). Asgari vergi uygulamasi bakiniz bu sirkete ne getiriyor:
O Kurumlar vergisi matrahi -1.500 Hazine bonosu kazancini ekleyeceksiniz. 1.500 bu sirketin asgari vergi matrahidir.
Sirket asgari Vergi matrahinin %23 ‘ üoranindavergi ödeyecek
tir. Bu da 345 milyon lira eder…
Halbuki bu sirketin ticari kâri 300 milyon lira olmasina ragmen, mali bilançosu zarar gösterdiginden (300-1500 = 1200) kurumlar vergisi ödemeyecek idi.
Bu sirketin sadece 1 milyar 500 milyon liralik tahvil geliri üzerinden % 10 oraninda 150 milyon liralik stopaj vergisi mükellefiyet vardi.
Asgari vergi uygulamasi ile, bu sirket 345 milyon lira vergi mükellefiyeti altina giriyor. (Fakat bu 345 milyon lira, 150 milyon liralik stopaj vergisine eklenmeyecek… Tersine 345 milyon liradan stopaj vergisi olarak ödenecek kisim düsülüp, aradaki fark Hazine’ye asgari vergi farki olarak ödenecek.)
Neticeye bakalim: Örnege konu olan sirket, asgari vergi nedeniyle ticari kârindan daha fazla (345 – 300 = 45 milyon lira) vergi ödemek zorunda oluyor.
(II) bu kere de “ticari zarari” olan bir sirket bilançosu üzerinden gidelim:
300 milyon lira, sirketin ticari zarari
-1.500 milyon lira, Hazine bonosu faizi (vergiden muaf kazanci) söz konusu
1.800 milyar lira, mali bilanço zarari gösteriyor.
Bu sirket sadece Hazine boriosu faiz kazançlari üzerinden % 10 oraninda stopaj vergisi ödeyecek. % 46 kurumlar vergisi ödemeye-ce.k idi.
Asgari vergi uygulamasinda bakiniz ne oluyor?
— Asgari vergi hesabinda 300 milyon liralik ticari zarar hiç dikkate alinmiyor.
— 1 milyar 500 milyon liralik Hazine bonosu faiz kazanci üzerinden % 23 asgari vergi aliniyor.
— Neticede bu sirket, ticari bakimdan zarar etmesine ragmen, (1.500 x % 23) 345 milyon lira asgari vergi ödemek zorunda kaliyor
****
Iste size asgari vergi denilen seyin açiklamasi… Yarin asgari vergiye karsi görüsleri özetleyecegim.

 

Sende yorum yap