ABD’de oto yapımcılarının başbelası Nader

, , Sende yorum yap

1965 Yili Kasim ayinda ABD’de “o siralar da adi meçhul bir hukuk mezunu olan “Ralph Nader’in” “Unsafe At Any Speed” (Her Türlü Hizda Güvensiz) adini tasiyan ilk kitabi yaytnlanin-caya kadar, otomotiv sanayiinde emniyet konusu “kamu oyuna tamamen yabanci bir konu” idi.
Otomotiv sanayiinin dev kuruluslari GM (General Motors), Ford, Chrysler ve digerleri ABD sanayiinin bel kemigi olarak sayginligin doruguna tirmanmisti. Büyük cirolari, büyük reklam harcamalari, büyük istihdam hacimlari nedeniyle mahalli ve federal hükümetlerle çok iyi iliskiler sürdürüyorlardi.
Kimse bu kuruluslarin hata yapabilecegini düsünemez, düsünse bile söyleyemez, yazamazdi. Çünkü bu büyük kuruluslar böyle bir seyin söylenmesine, yazilmasina imkan vermezdi. Genis hukukçu kadrolari, basin ve yaygin organlarindaki etkinlikleri, genis parali lobicileri nedeniyle, yayin organlannda oto sanayii için sadece “methiyeler” yeralabilirdi.
Ralph Nader, “Unsafe at Any Speed” isimli kitabinda ABD otomobil sanayiinde mütesebbislerin ve üst yöneticilerin gösterisli mamuller üretip kâr etmeyi düsündüklerini, “emniyet” unsurunu akla getirmediklerini (….cared more about image and profit than about safety.) ileri sürüyordu.
Ralph Nader’in oto yapimcilarinin “emniyet” unsuruna önem vermediklerini anlatmak için ilk ele aldigi konu “otomobil tamponlarinin zayifligi” idi. Tamponlar gösteristen baska ise yaramadiklarindan, kaza aninda can ve mal kaybina neden oluyordu.
O yillarda otomotiv sanayiinin lideri sayilan GM firmasi Ralph Nader’in durup dururken “mide bu-landiracak bir sinek gibi ortaya çikmasindan” rahatsiz oldu. isin ilginç yani Ralph Nader’in otomobillerdeki emniyet sorununa iliskin iddialarindan GM’in “gocunup” harekete geçmesiydi.
GM Firmasi “sinegin daha fazla mide bulan-dirmamasi için” ezilip, susturulmasi arayisina girdi. “Ralph Nader kimin avukati idi? Hangi kötü niyet ile yola çikmis, durup dururken halkta süphe yaratacak seylerden sözetmeye baslamisti? “Kime hizmet etmek istiyordu? Kim ona para verip bunlari yazdirmisti? Mutlaka birinin usagi Idi…
GM Firmasi yetkilileri kendilerinden beklenmeyecek bir yola girdiler. Otomobillerinin “emin oldugunu” halka anlatacak yerde, Ralph Nader ile ugrasmaya, Ralph Nader’i yildirmaya kalktilar. Ralph Nader’in pesine “sivil özel dedektifler, goriller saldilar.” Telefonlarini dinlettiler, özel hayati ile mesgul olup, kisiligini kötülemeyi hedef alan tesebbüslerde bulundular.
Ralph Nader, GM firmasi aleyhine Amerikan Mahkemelerinde dava açti. Bu dava uzun süre devam etti.
Bütün bu olaylarda ABD’de beklenmedik bir sekilde “kamu oyu olusmaya basladi.” O zamana kadar reklam geliri ve özel iliskiler nedeniyle sadece oto üreticilerini tutan onlarin avukatligini yapan yayin organlari, kamu oyunun uyanmasi karsisinda, “körü körüne avukatlik yapmak” yerine oto sanayii ile ilgili gerçekleri yazmaya basladilar.
Sonuçta mahkeme GM firmasini “Ralph Nader’in özel hayati ile ugrastigi, hayatinin özelliklerine girip, kisiligini kötüleme arayisinda bulundugu” için mahkum etti.
GM firmasi 425.000 dolar tazminat ödedi. Ralph Nader’in oto yapimcilarindan özür dilemesini isteyen
GM firmasinin o zamanki Genel Baskani James Roc-he, kamu önünde Ralph Nader’den “özür diledi.” (Bu dava ile ilgili genis bilgi için: Time, Jan.24,1970)
Iste bu olaydan sonra Ralph Nader, ABD oto yapimcilarinin basbelasi, fakat ABD tüketicisinin haklarini savunan bir halk kahramani oldu.
GM firmasinin “durup dururken kisiligini hedef alan saldirisindan bilinen Ralph Nader”, genel olarak ABD oto yapimcilarinin kullanicinin “emniyetini etkileyen” yapim hatalarini sergilemeye basladi.
Oto yapimcilari Ralph Nader’in konuyu “bilmeden, arastirmadan” ortaya iddialara atan bir kisi oldugunu, otomotiv teknolojisi gibi karisik konularda söz söyleyemeyecegini ileri sürdüler.
Bunun üzerine çok genis “bir gönüllü” ordusu Ralph Nader’in destekçisi oldu? Üniversitelerin arastirma birimleri, mühendisler avukatlar, gazeteciler, yayincilar, halkin “emniyeti için çalisan” Ralph Nader’i desteklemeye basladi.
Örnegin, ABD’de pasta tasiyan bir kamyonun ön tekerleklerinden biri seyir esnasinda yerinden kopup, kazaya neden olunca ve bir kaç kisi yaralaninca, Ralph Nader bunun sik sik görülen bir kaza sekli oldugunu, oto yapimcilarinin hatali olabilecegini ortaya atti.
Ralph Nader’in uyansi Üzerine Department of Tran-sportation’s National Highway Safety Bureau (Ulastirma Bakanligi Karayollari Emniyet Teskilati) mahkemeye basvurdu. Oto yapimcisi GM firmasi, bu kazalarin sadece ve sadece kamyonlarin fazla yüklenmesinden ileri geldigini ileri sürdü.
Ralph Nader’i gönüllü olarak destekleyen bagimsiz arastirmacilar, GM firmasinin o tip otomobillerinde kazanin bir çizim hatasindan kaynaklandigini ispat ettiler. Buna ilaveten Syracuse Üniversitesi metalur-jistleri Ralph Nader için çalisip Üretip prosessindeki yanlislari da ortaya çikardilar. Sonuçta GM firmasi hatayi kabul etmek zorunda kaldi. 200 bin hatali parçayi degistirdi, önemli miktarda tazminat ödedi.
(Bu dava ile ilgili genis bilgi için: Newsweek, No. 23, 1970) Ralph Nader, ABD oto sanayii ile “ugrasmadi”. Ralph Nader “ABD oto yapimcilarinin hatalarini kamu oyuna açiklayarak, oto yapiminda insan emniyetine önem vermelerini” sagladi.
Bu halkin “otolarda emniyet konusunun önemini anlamalari, emniyet konusunun kamu oyu gündemine girmesi” ile mümkün olabildi.
Halkin bilinçlendigini, “emniyet konusu ile birilerinin ugrastigini” fark eden ve isin “sindirme ile, gürültü ile çözülemeyecegini anlayan “ABD oto yapimcilari, emniyet konusuna önem vermeye basladilar. ABD mahalli ve federal otoriteleri otolarda “emniyeti saglayacak” konularda hassas olmaya basladi.
Ralph Nader hakkinda genis bilgi: Citizen Nader, by Charles Mc Carry, 35 pages, Saturday Review Press, $ 7.95, Time, April 3, 1972)
Ralph Nader’in oto sanayiindeki “etkinligi, ABD sinirlarini da asti. Ralph Nader, Japon oto yapimcilarinin ABD pazari için ürettikleri otomobillerde ekstra emniyet tedbirleri aldiklarini, bunlarin Japonya’da satilan otomobillerde bulunmadigini fark etti. örnegin özel fren sistemi, emniyet kemeri, basbk (dual bra-king system, seat belts, head rests) Japonya’da satilan modellere konulmuyordu. Ralph Nader, Japonya’nin o zamanki Basbakani Sato’ya mektup yazip bu konuda uyarilarda bulundu.
Japon oto yapimcilari ABD pazari için ürettikleri otomobillerdeki emniyet sisteminin aynini iç pazarda satilanlara uygulamak zorunda kaldilar.
Ralph Nader’in uyarisi ile Japonya’da Honda firmasinin satisa sundugu debriyaj sistemi hatali 63 bin Honda otomobil piyasadan geri çekildi.
(Bu konuda fazla bilgi için: Time, Feb.1,1971)
Ralph Nader sadece otomobil sanayii’ni kendine dert edinen bir “fanatik mi?” Ne yapiyor, nasil yapiyor? Yarinki yazida bunlar özetlenecektir.
(Ralph Nader hakkindaki bilgilerin derlenmesine imkan veren istanbul Amerikan Kütüphanesi çatisanlarina ve mikro-film dokümantasyon servisi sorumlularina tesekkürler)

 

Sende yorum yap